Sözlük

Doğrudan örneklenemeyen, alt sınıflara ortak durum, constructor ve kod sağlayabilen sınıf. Bir sınıf yalnızca bir abstract class'ı genişletebilir.

Geçtiği dersler: Interface ve Abstract Class

Bir şeyi kullanana yalnızca ne yaptığını gösterip nasıl yaptığını saklamak. Java'da çoğu zaman bir arayüz ya da abstract sınıf ile kurulur.

Geçtiği dersler: Soyutlama ve Dört Sütun

Bir işin ne zaman "bitti" sayılacağını söyleyen somut, doğrulanabilir koşullar. Çoğu zaman doğrudan teste çevrilebilir.

Geçtiği dersler: Bağlam ve Görev Tarifi

Bir kontrolün ekran okuyucuda okunan adı. label for, düğmenin yazısı, aria-label ya da aria-labelledby'dan gelir.

Geçtiği dersler: Erişilebilirlik Temelleri, Bileşen Testi

Transaction'ın dört garantisi: ya hepsi ya hiçbiri (atomicity), kurallar korunur (consistency), eşzamanlı işler birbirini bozmaz (isolation), onaylanan kalır (durability).

Geçtiği dersler: SQL mi, NoSQL mi?

Hibernate'in flush'ta çalıştıracağı işlemleri tuttuğu kuyruk. İşlemleri koddaki sırayla değil türüne göre çalıştırır: insert, update, koleksiyonlar, en son delete.

Geçtiği dersler: Flush ve SQL Sırası

Bir sınıfın arayüzünü, kodunun beklediği başka bir arayüze çeviren ara nesne. Üçüncü parti bir SDK'yı kendi port'una uydurmak tipik örnek.

Geçtiği dersler: Yapısal Kalıplar

Birlikte tutarlı kalması gereken ve tek bir kök nesne üzerinden değiştirilen nesne kümesi. Dışarıdan yalnızca köke erişilir; başka aggregate'lara id ile referans verilir.

Geçtiği dersler: Zengin Domain Modeli, Domain Olayları

Birden çok bölgenin aynı anda istek ve yazma kabul ettiği kurulum. Aynı kayda iki yerden yazılırsa çakışma olur.

Geçtiği dersler: Çok Bölgeli Kurulum

Bir bölgenin çalıştığı, diğerinin veriyi kopyalayıp beklediği kurulum. Ana bölge kararınca bekleyen bölge devralır.

Geçtiği dersler: Çok Bölgeli Kurulum

Bir exchange'te hiçbir bağlantıya uymayan mesajların gönderildiği yedek exchange. Sessizce kaybolacak mesajları ayrı bir kuyrukta toplar.

Geçtiği dersler: RabbitMQ

Bir işlemin tek tek değil, uzun bir dizi boyunca ortalama maliyeti. ArrayList'e ekleme arada bir tüm diziyi kopyalar ama ortalamada sabit maliyetlidir.

Geçtiği dersler: Koleksiyonların İçi

Müşterinin verdiği büyük emir. Algoritma onu gün içine dağılmış küçük çocuk emirlere bölerek borsaya gönderir.

Geçtiği dersler: TWAP, VWAP, POV

Yalnızca alan ve getter/setter taşıyan, kuralları başka bir sınıfa (genellikle bir Service) bırakan domain nesnesi. Veri bir yerde, onu koruyan kural başka yerdedir.

Geçtiği dersler: Zengin Domain Modeli

Temel bir yedeğin üstüne arşivlenmiş değişiklik kayıtlarını oynatarak veritabanını belirli bir ana geri getirmek.

Geçtiği dersler: Yedek ve Geri Dönüş

Kullanıcı formu göndermeden alanı kontrol edip mesaj göstermek. Asıl soru ne zaman kontrol edileceğidir: her tuşta, alandan çıkınca ya da gönderince.

Geçtiği dersler: Form Doğrulama

Defterin belirli bir sıra numarasındaki tam hâli. Geç başlayan ya da boşluk yaşayan alıcı onu alıp o numaradan itibaren akışı uygular.

Geçtiği dersler: Piyasa Verisi

Sınıfa, metoda ya da alana @ ile eklenen bir not. Tek başına kod çalıştırmaz; derleyici ya da Spring gibi bir çerçeve onu okuyup bir şey yapar.

Geçtiği dersler: Annotation ve Reflection

Adı olmayan, tek bir ifadenin içinde hem tanımlanıp hem kurulan sınıf. Tek metotlu arayüzler için yerini büyük ölçüde lambda'ya bıraktı.

Geçtiği dersler: İç İçe Sınıflar

Yeni sistemle eski sistem arasında modelleri birbirine çeviren ince katman. Eski modelin kavramları yeni servisin içine sızmaz, eski istemciler de eski şekli görmeye devam eder.

Geçtiği dersler: Strangler Fig ve API Sürümleme

Dışarıdan gelen her isteğin girdiği tek kapı. Auth, rate limit, TLS sonlandırma ve yönlendirme gibi her servisi ilgilendiren işleri tek yerde toplar.

Geçtiği dersler: Mikroservis Katmanları, API Gateway ve Service Discovery

Uygulamanın modele çağırabileceği fonksiyonların listesini vermesi. Model bir aracın adını ve argümanlarını yazar, uygulama onu çalıştırıp sonucu modele geri verir.

Geçtiği dersler: Modele Araç Vermek

Aynı varlığın iki yerdeki fiyat farkından kazanmak: ucuz yerden alıp pahalı yere satmak. Kazanç küçüktür, iki bacağın birlikte dolması garanti değildir.

Geçtiği dersler: Arbitraj ve Bacak Riski

HTML'e rol, ad ve durum bilgisi ekleyen öznitelikler (aria-label, aria-invalid). Davranış eklemez; aynı işi yapan HTML öğesi varsa o tercih edilir.

Geçtiği dersler: Erişilebilirlik Temelleri, Form Doğrulama

Mesajın en az bir kez teslim edileceği garantisi; iki kez de gelebilir. Önce işle sonra commit et deseninin sonucudur ve tüketicinin idempotent olmasını gerektirir.

Geçtiği dersler: Outbox ve Idempotent Consumer

Mesajın en fazla bir kez teslim edileceği garantisi; hiç gelmeyebilir. Önce commit et sonra işle deseninin sonucudur — hata olursa mesaj sessizce kaybolur.

Bölünemeyen işlem — ya tamamen olur ya hiç olmaz, arada başka thread araya giremez. `count++` atomik değildir; oku-artır-yaz üç adımdır.

Geçtiği dersler: Race Condition ve Görünürlük, ConcurrentHashMap

Bir Java değerini sütuna nasıl yazılacağını ve geri nasıl okunacağını belirleyen JPA arayüzü. Enum'a sabit bir kod vermek için kullanılır.

Geçtiği dersler: Enum Eşleme

Spring Boot'un classpath'e, ayarlara ve mevcut bean'lere bakarak senin yerine bean tanımlaması. Her tanım bir @Conditional koşuluna bağlıdır.

Geçtiği dersler: Auto-configuration

Java'nın bir ilkel sayıyı kendiliğinden wrapper nesnesine koyması (int → Integer). Tersine, kutudan çıkarmaya unboxing denir.

Geçtiği dersler: int ve Integer

Birden çok emirden oluşan bir işlemin her bir emri. Arbitrajda alış bir bacak, satış bir bacaktır; biri dolup öteki dolmayabilir.

Geçtiği dersler: Arbitraj ve Bacak Riski

Bir auto-configuration'ın, kullanıcı aynı işi gören bir bean tanımladığında kendi bean'ini oluşturmaktan vazgeçmesi. @ConditionalOnMissingBean ile sağlanır.

Geçtiği dersler: Auto-configuration

Yeni eklenen bir kolonu ya da tabloyu mevcut satırlar için geriye dönük doldurmak. Büyük tablolarda küçük parçalar hâlinde yapılır.

Geçtiği dersler: Kesintisiz Şema Değişikliği

Üretici tüketiciden hızlı olduğunda akışı yavaşlatma mekanizması. Kuyruk büyütmek backpressure değildir — sadece çöküşü erteler.

Geçtiği dersler: Backpressure ve Yük Atma, @Async ve Thread Havuzu

İş katmanının neye ihtiyaç duyduğunu kendi tanımlaması, altyapının ona uyması. Arayüzün varlığı değil, hangi katmana ait olduğu belirleyicidir.

Geçtiği dersler: Hexagonal Mimari

Havuzdan alınan bir bağlantının iade edilmemesi. Her sızıntı havuzu bir bağlantı küçültür; sonunda bütün istekler bağlantı beklerken timeout alır.

Geçtiği dersler: Bağlantı Havuzu

Dıştaki sorgunun her satırı için yeniden çalışan alt sorgu. Satır başına yeniden okuma yaptığı için büyüyen tablolarda pahalanır.

Geçtiği dersler: Pencere Fonksiyonları

Sorgu metninde yalnızca bir yer tutucu (?) bulunur, değer ayrıca gönderilir. Veritabanı değeri hiçbir zaman sorgunun parçası olarak okumaz.

Geçtiği dersler: Dinamik Sorgu

Sayıları 0-9, a-z ve A-Z olmak üzere 62 karakterle yazmak. Kısa ve URL'de sorunsuz kodlar üretir; her ek karakter kod sayısını 62 katına çıkarır.

Geçtiği dersler: URL Kısaltıcı Tasarımı

Tembel koleksiyon ya da ilişkileri tek tek değil, birkaçını bir IN sorgusuyla yükleme. default_batch_fetch_size ya da @BatchSize ile açılır; N+1'i küçültür.

Geçtiği dersler: join fetch ve Sayfalama

Yaşam döngüsünü Spring konteynerinin yönettiği nesne. Sen `new` demezsin; konteyner kurar, bağımlılıklarını verir ve gerekirse yok eder.

Geçtiği dersler: IoC ve Dependency Injection, Bean Yaşam Döngüsü ve Scope'lar

Kısıtları alanlara anotasyonla yazma standardı (Jakarta Validation): @NotBlank, @Positive, @Email. Kısıtları kendisi çalıştırmaz; @Valid ya da bir validator tetikler.

Geçtiği dersler: Validation ve Hata Yönetimi

Artık kullanılmayan ama hâlâ bir kökten ulaşılabildiği için GC'nin toplayamadığı nesneler. Genellikle static bir koleksiyon, sınırsız bir cache ya da çıkarılmayan bir dinleyici.

Geçtiği dersler: Bellek Sızıntısı ve Referans Türleri

Backend for Frontend: tek bir istemci türüne (mobil, web, TV) hizmet eden, o istemcinin ekranlarına biçilmiş yanıt döndüren backend.

Geçtiği dersler: BFF

Bir fonun varlıklarının gün sonu değerinin pay sayısına bölünmesiyle bulunan fiyat (NAV). Gün sonunda hesaplanır.

Geçtiği dersler: Fon Fiyatı ve Kesim Saati

Bir şeyin kümede olup olmadığını az bellekle cevaplayan bit dizisi. "Kesinlikle yok" ya da "belki var" der; eklenmiş bir şeyi hiç kaçırmaz.

Geçtiği dersler: Bloom Filter, LSM Ağacı

Yeni sürüm için ikinci bir tam ortam kurup trafiği tek anahtarla çevirmek. Geri dönüş saniyelerdir; bedeli geçiş sırasında iki kat kapasitedir.

Geçtiği dersler: Yayın Stratejileri

Kullanıcı bir alandan çıktığında, yani odak başka yere geçtiğinde tetiklenen olay. Alan bittiğinde ilk kontrolü yapmak için iyi bir andır.

Geçtiği dersler: Form Doğrulama

Bill of Materials: birbirine bağlı kütüphane ailesinin uyumlu sürümlerini tek bir POM'da toplayan liste. dependencyManagement içine import edilir.

Geçtiği dersler: Çok Modüllü Maven

Bir modelin ve kelimelerinin tek, tutarlı bir anlam taşıdığı sınır. "Ürün" katalog context'inde başka, stok context'inde başka bir modeldir.

Geçtiği dersler: Servis Sınırları

Sorgudaki koşula bakarak işe yaramayacak parçaların hiç okunmaması. Sorgu bölümleme anahtarını kullanmıyorsa olmaz.

Geçtiği dersler: Tablo Bölümleme

HashMap'in içindeki dizi gözlerinden biri. Bir anahtar hangi göze düşeceğini hashCode'undan öğrenir.

Geçtiği dersler: HashMap, equals ve hashCode

Çok sayıda isteğe bağlı ayarı adıyla toplayıp nesneyi tek seferde, doğrulayarak kuran yardımcı. Geçersiz ya da yarım nesne hiç oluşmaz.

Geçtiği dersler: Yaratımsal Kalıplar

Satırları belleğe almadan tek bir UPDATE ya da DELETE ile değiştiren sorgu. Hızlıdır ama persistence context'i, @Version'ı ve entity callback'lerini atlar.

Geçtiği dersler: Toplu UPDATE

Her bağımlılığa ayrı ve sınırlı bir kaynak havuzu vermek. Yavaşlayan bağımlılık kendi havuzunu doldurur, servisin geri kalanı çalışmaya devam eder.

Geçtiği dersler: Circuit Breaker, Bulkhead

Bulut makinesinin içinden 169.254.169.254 adresinde çalışan, makine hakkında bilgi ve bazen geçici kimlik bilgisi veren servis.

Geçtiği dersler: SSRF

Bir cache kaydının neye bağlı olduğunu söyleyen anahtar; genellikle bağımlılık dosyasının özeti. Dosya değişince anahtar da değişir ve eski cache kullanılmaz.

Geçtiği dersler: CI Pipeline

Birlikte kullanılan verinin bellekte yan yana durması. CPU ardışık adresleri önbelleğe toplu çeker; dağınık düğümler her adımda yeni bir bellek erişimi ister.

Geçtiği dersler: Koleksiyonların İçi

Sık okunan bir cache girdisi silindiği anda çok sayıda isteğin aynı değeri aynı anda kaynaktan hesaplamaya çalışması. Veritabanına ani bir yük bindirir.

Geçtiği dersler: Cache Stratejileri, Spring Cache

Uygulamanın önce cache'e baktığı, bulamazsa veritabanından okuyup cache'e koyduğu düzen. Cache veritabanının yanında durur; düşerse uygulama veritabanından devam eder.

Geçtiği dersler: Cache Stratejileri, URL Kısaltıcı Tasarımı

Sunucunun bir cevapla gönderdiği başlık: tarayıcının bu cevabı saklayıp saklamayacağını ve ne kadar süre sormadan kullanacağını söyler.

Geçtiği dersler: Tarayıcı Önbelleği, CDN ve Kenar Önbellek

Şu an çalışan fonksiyonların üst üste dizildiği yığın. JavaScript'te tektir; yığın boşalmadan hiçbir callback çalışmaz.

Geçtiği dersler: JavaScript Olay Döngüsü

Yeni sürümü önce trafiğin küçük bir dilimine açıp hata oranını eski sürümle karşılaştırmak. Hatalı sürüm yalnızca o dilime dokunur.

Geçtiği dersler: Yayın Stratejileri, Özellik Bayrakları

Ağ bölündüğünde dağıtık bir sistemin ya tutarlılıktan ya erişilebilirlikten vazgeçmek zorunda olduğunu söyleyen teorem.

Geçtiği dersler: Tutarlılık Seviyeleri ve Quorum

Bir metriğin etiket değerlerinin kaç farklı kombinasyon ürettiği. Her kombinasyon ayrı bir zaman serisidir; userId gibi sınırsız bir etiket metrik sistemini çökertir.

Geçtiği dersler: Actuator ve Gözlemlenebilirlik

Bir virtual thread'i o an çalıştıran gerçek OS thread'i. Virtual thread blokladığında taşıyıcı serbest kalır ve başka bir virtual thread'e geçer.

Geçtiği dersler: Virtual Threads vs Platform Threads, CompletableFuture ve Structured Concurrency

Bir entity'ye yapılan işlemin (persist, merge, remove…) ilişkideki entity'lere de uygulanması. Yalnızca parçası olduğu bütünle birlikte yaşayan çocuklar için kullanılır.

Geçtiği dersler: Cascade ve İlişkinin Sahibi

İçerik dağıtım ağı: cevapların kopyasını kullanıcılara yakın kenar sunucularda tutar. Herkese açık sayfalar ana sunucuya gitmeden gelir.

Geçtiği dersler: CDN ve Kenar Önbellek

Modelin ürettiği cevabı tamamlanmasını beklemeden, parça parça ekrana göndermek. Toplam süreyi değil, boş bekleyişi kısaltır.

Geçtiği dersler: Cevabı Akıtmak

Linux çekirdeğinin bir süreç grubuna bellek ve CPU sınırı koyduğu mekanizma. Docker ve Kubernetes konteyner sınırlarını bununla uygular.

Geçtiği dersler: JVM Konteynerde, JVM Konteynerde CPU

Bir isteği sıralı işleyicilerden geçirmek: her biri ya isteği karşılar ya da bir sonrakine iletir. Servlet filtreleri ve Spring Security filtre zinciri tipik örnek.

Geçtiği dersler: Davranışsal Kalıplar

Liquibase'in şema değişikliklerini sırayla tuttuğu dosya. Her değişiklik bir changeset'tir ve bir kez çalışır.

Geçtiği dersler: Liquibase

İki uygulamanın aynı anda migration yapmasını önleyen, DATABASECHANGELOGLOCK tablosundaki tek satır. Ölen bir deploy onu bırakmayabilir.

Geçtiği dersler: Liquibase

Önce bir durumu okuyup sonra ona göre yazmak: 'yoksa ekle', 'oku ve bir artır'. Okuma ile yazma arasında başka bir thread durumu değiştirebilir.

Geçtiği dersler: ConcurrentHashMap

Derleyicinin yakalanmasını ya da imzada `throws` ile bildirilmesini zorunlu tuttuğu exception. `Exception`'dan türeyip `RuntimeException`'dan türemeyenler.

Geçtiği dersler: Exception Yönetimi

Bir içerikten hesaplanan kısa özet. İçerik değişirse özet de değişir; Liquibase uygulanmış changeset'lerin değişip değişmediğini böyle anlar.

Geçtiği dersler: Liquibase

Her commit'te kodu derleyip testleri otomatik koşan aşamalar dizisi. Asıl işi, değişikliğin sağlam olup olmadığını geliştiriciye hızlıca söylemektir.

Geçtiği dersler: CI Pipeline

Sağlıksız bir bağımlılığa giden çağrıları bir süre tamamen kesen durum makinesi. Çağrılan servisi değil, çağıranın kaynaklarını korur.

Geçtiği dersler: Circuit Breaker

Bir sınıfın bytecode'unu bulup JVM'e yükleyen nesne. Sınıflar başlangıçta değil, ilk gerçek kullanımda yüklenir ve static başlatıcıları bir kez çalışır.

Geçtiği dersler: Sınıf Yükleme ve JIT

Çağıranın, bildiği instance listesinden hangisine gideceğini kendisinin seçmesi (ör. Spring Cloud LoadBalancer). Arada ayrı bir yük dengeleyici yoktur.

Geçtiği dersler: API Gateway ve Service Discovery

Bir fonksiyonun, tanımlandığı andaki değişkenleri yanında taşıması. Effect yeniden çalışmazsa eski değerleri taşımaya devam eder — bayat closure hatası budur.

Geçtiği dersler: useEffect

Cumulative Layout Shift: görünen içeriğin sayfa boyunca ne kadar kaydığı. 0,1 ya da altı iyi sayılır.

Geçtiği dersler: Core Web Vitals

Kodda daha derin bir tasarım sorununa işaret edebilen, kendisi hata olmayan bir belirti: uzun metot, tekrar, anlamsız isim. Teşhis değil, bakılacak yeri gösteren bir ipucu.

Geçtiği dersler: Code Smell ve Refactoring

Metinlerin nasıl sıralanıp karşılaştırılacağını belirleyen kurallar: büyük/küçük harf ve aksan duyarlılığı. SQL Server'da çoğu kurulumun varsayılanı harfe duyarsızdır.

Geçtiği dersler: Aynı Sorgu, Üç Lehçe

Metinleri bir dilin alfabe kurallarına göre karşılaştıran Java sınıfı. Türkçe için ç harfini c ile d arasına koyar.

Geçtiği dersler: Comparable ve Comparator

Bir isteği, çalıştırılacak bir nesne olarak paketlemek. Böylece kuyruğa koyulabilir, ertelenebilir, yeniden denenebilir, loglanabilir ya da geri alınabilir.

Geçtiği dersler: Davranışsal Kalıplar

React'in render sonucunu öncekiyle karşılaştırıp yalnızca değişen kısmı DOM'a yazdığı aşama. Render bir hesaplamadır; çoğu render commit'e hiç ulaşmaz.

Geçtiği dersler: React Render Modeli, Mutabakat

Java record'larında parametre listesi yazılmadan tanımlanan kurucu. Alanlar atanmadan önce çalışır; doğrulama ve normalleştirme için kullanılır.

Geçtiği dersler: Value Object ve Record

Ayrı ayrı boyanmış katmanları üst üste koyup ekrana veren son adım. transform ve opacity değişiklikleri çoğu zaman yalnızca bu adımı çalıştırır.

Geçtiği dersler: Tarayıcı Nasıl Çizer

Açık veritabanı bağlantılarını tutan ve isteklere ödünç veren havuz. Bağlantı açmanın maliyetini bir kez öder; boyutu veritabanının kapasitesine göre seçilir.

Geçtiği dersler: Bağlantı Havuzu, Prod'da Teşhis

Anahtarları ve shard'ları bir halkaya dizen eşleme. Shard eklenince yalnızca yeni shard'ın payı taşınır, hash mod N'deki gibi çoğu değil.

Geçtiği dersler: Sharding ve Shard Anahtarı

Girdisi hep aynı sabit olan bir hesabın derleme anında bir kez yapılıp sonucun koda gömülmesi. Ölçülen şey hesap değil, hazır bir sabit olur.

Geçtiği dersler: JMH ile Doğru Ölçüm

Bir nesne new ile oluşturulurken bir kez çalışan, sınıfla aynı adı taşıyan ve dönüş tipi olmayan özel metot. Alanları doldurur ve kuralı en baştan kontrol eder.

Geçtiği dersler: Constructor ve this

Sunucunun gönderdiği bir başlık: tarayıcıya sayfada hangi kaynaktan gelen kodun çalışabileceğini söyler. Satır içi kodu engelleyerek XSS'e karşı ikinci bir kat olur.

Geçtiği dersler: XSS

React'te bir değeri props zinciri olmadan derindeki bileşenlere ulaştıran yol. Değer değişince onu okuyan her bileşen yeniden çizilir.

Geçtiği dersler: State Nerede Yaşamalı?

Spring'in test bağlamlarını yapılandırmaya göre önbelleğe alması. Anahtar anotasyonlar, property'ler, profiller ve mock'lardır — bir `@MockBean` farkı yeni bir bağlam demektir.

Geçtiği dersler: Spring Test Dilimleri ve Context Cache, Testcontainers

Bir dil modelinin tek seferde görebildiği metnin tamamı: senin mesajların, verdiğin dosyalar ve kendi cevapları. Pencerede olmayan bir şeyi model bilmez.

Geçtiği dersler: Dil Modeli Nasıl Cevap Üretir, Bağlam ve Görev Tarifi

Cross-Origin Resource Sharing: sunucunun, başka bir origin'deki sayfaya cevabını okuma izni vermesi. Access-Control-* başlıklarıyla yapılır; kuralı tarayıcı uygular.

Geçtiği dersler: CORS

Testler sırasında çalıştırılan kod oranı. Kodun doğrulandığını değil, yalnızca çalıştırıldığını gösterir — assertion içermeyen bir test de coverage üretir.

Geçtiği dersler: TDD

Sorgunun ihtiyaç duyduğu tüm sütunları içeren indeks. Veritabanı tabloya hiç gitmeden cevabı indeksten okur — index-only scan.

Geçtiği dersler: SQL İndeksleme ve EXPLAIN

Kubernetes'te request, pod'un yerleştirilirken garanti edilen CPU payıdır; limit ise aşılamayan tavandır.

Geçtiği dersler: JVM Konteynerde CPU

Konteynerin bir zaman dilimindeki CPU kotası bitince bütün thread'lerinin bir sonraki dilime kadar bekletilmesi.

Geçtiği dersler: JVM Konteynerde CPU

Command Query Responsibility Segregation: değiştiren işler (komutlar) ile okuyan işlerin (sorgular) ayrı modellerle yapılması. Okuma tarafı yazmanın biraz gerisinden gelebilir.

Geçtiği dersler: CQRS ve Event Sourcing

Tarayıcının isteğe otomatik eklediği kimlik bilgilerini başka bir sitenin sömürmesi. Token elle eklenen bir başlıktaysa bu saldırı yüzeyi yoktur; cookie'deyse vardır.

Geçtiği dersler: Spring Security Filter Chain, CORS, BFF'de Güvenlik ve Alternatifler

Satır ve sütunu birlikte kuran iki boyutlu CSS düzeni. Sütunlar bir kez tanımlanır, bütün öğeler aynı ızgaraya oturur.

Geçtiği dersler: Flexbox mı Grid mi

"Şu kayıttan sonrakiler" diyerek sayfalama. Offset'in aksine sabit maliyetlidir ve araya kayıt girse bile atlama yapmaz; bedeli rastgele bir sayfaya atlayamamaktır.

Geçtiği dersler: REST Tasarımı ve Idempotency, Sayfalama

Kullanıcının yazdığı metni sayfaya metin olarak yazmak: < işareti ekranda < olarak görünür, etiket olmaz. React'te {değer} bunu kendiliğinden yapar.

Geçtiği dersler: XSS

Her kaydın iki tarihini tutan veri: bilginin geçerli olduğu tarih ve sisteme kaydedildiği tarih. Geçmişin hem doğrusunu hem o an bilineni gösterebilir.

Geçtiği dersler: Düzenleyici Raporlama

Derlemeyi bir aşamada yapıp yalnızca sonucu son imaja kopyalamak. Java'da JDK derleme aşamasında kalır, çalışma imajına yalnızca JRE ve jar girer.

Tek bir uygulamanın birden çok müşteri kurumuna (kiracıya) hizmet vermesi. Her kiracı yalnızca kendi verisini görmelidir.

Geçtiği dersler: Kiracı Ayrımı

Servisleri ayırıp bağımsızlığı kazanamamış sistem: ortak veritabanı, koordineli deploy, senkron zincirler.

Geçtiği dersler: Monolit mi, mikroservis mi?, Servis Sınırları, BFF

Derleyicinin, yazdığın kontrole bakarak bir değerin tipini daha dar bir tipe indirmesi. `if (!user) return;` sonrası `user` artık null olamaz.

Geçtiği dersler: TypeScript Tip Sistemi ve Daraltma

Kodu bayrak kapalıyken yayına almak: kod sunucudadır ama hiçbir kullanıcı o yola girmez. Açmak ayrı bir karar olarak bekler.

Geçtiği dersler: Özellik Bayrakları

Her servisin kendi verisine sahip olması ve bu veriye diğer servislerin yalnızca onun API'si ya da olayları üzerinden ulaşması. Tablolar paylaşılmaz.

Geçtiği dersler: Servis Sınırları

Derleyicinin ya da JIT'in, sonucu hiçbir yerde kullanılmayan hesabı tamamen silmesi. Ölçümde boş bir döngünün süresini görmene yol açar.

Geçtiği dersler: JMH ile Doğru Ölçüm

İşlenemeyen mesajların, hata bilgisiyle birlikte yazıldığı ayrı topic. Mesaj kaybolmaz; incelenip düzeltildikten sonra yeniden gönderilebilir.

Geçtiği dersler: Spring Kafka Hata Yönetimi

İki ya da daha fazla thread'in, her birinin diğerinin tuttuğu kilidi beklediği için sonsuza kadar durması. Exception yok, CPU boşta; istek sadece asılı kalır.

Geçtiği dersler: Concurrency Araçları

Arka arkaya gelen olaylarda, olaylar bir süre durana kadar bekleyip yalnızca sonuncusu için işlem yapmak. Anında aramada istek sayısını azaltır.

Geçtiği dersler: Anında Arama

Aynı arayüzü uygulayıp asıl nesneyi saran ve çağrının önüne ya da arkasına davranış ekleyen nesne. Birden fazlası üst üste dizilebilir; sıra, her katmanın ne gördüğünü belirler.

Geçtiği dersler: Yapısal Kalıplar

Java 8'den beri bir interface'in gövdesiyle birlikte tanımlayabildiği metot. Mevcut uygulamaları kırmadan sözleşmeyi genişletmeye yarar; örnek durumuna erişemez.

Geçtiği dersler: Interface ve Abstract Class

Dışarıdan alınan ya da dışarıya verilen değiştirilebilir bir nesnenin kopyasını kullanmak; böylece başkasının referansı iç durumu değiştiremez.

Geçtiği dersler: Sınıf, Nesne ve Kapsülleme, Değişmez Sınıf Tasarlamak

Doğru cevabı bilinen örneklerden oluşan bir set. İstem ya da model her değiştiğinde modeli bu setten geçirip ne kadar doğru cevap verdiğini ölçersin.

Geçtiği dersler: Modelin Cevabını Uygulamada Kullanmak, İstemi Ölçmek

Defterin kendisi yerine numaralı değişiklikleri (emir eklendi, silindi, işlem gördü) yayan piyasa verisi. ITCH buna bir örnektir.

Geçtiği dersler: Piyasa Verisi

Nesne var olduğu sürece doğru kalması gereken şey. Kapsüllemenin ölçütü kaç alanın private olduğu değil, hangi kuralın dışarıdan bozulamadığıdır.

Geçtiği dersler: Sınıf, Nesne ve Kapsülleme, Nesne Yönelimli Tasarım, Zengin Domain Modeli

Bir nesnenin işi, içinde tuttuğu başka bir nesneye yönlendirmesi (forwarding). Kompozisyonun uygulanış biçimi.

Geçtiği dersler: Kalıtım ve Kompozisyon

Okumayı hızlandırmak ya da o anın gerçeğini saklamak için bir bilgiyi bilerek kopyalamak. Asıl kaynak tek yerde kalır, kopya oradan güncellenir.

Geçtiği dersler: Normalizasyon

JIT'in bir varsayıma (ör. 'buraya hep Book gelir') dayanarak ürettiği kodun, varsayım bozulunca geçersiz sayılıp yorumlayıcıya dönülmesi.

Geçtiği dersler: Sınıf Yükleme ve JIT

Persistence context'i kapanmış bir entity. Nesne hâlâ elinde, ama değişikliklerini kimse izlemez ve tembel ilişkileri artık yüklenemez.

Geçtiği dersler: Persistence Context

Bir inner sınıf nesnesini kuran ve ona bağlı olan dış sınıf nesnesi. İçeriden Dis.this ile erişilir.

Geçtiği dersler: İç İçe Sınıflar

Bir sınıfın, aynı imzalı default metodu sağlayan iki interface'i birden uygulaması. Java bunu belirsiz sayar ve sınıfın metodu açıkça override etmesini ister.

Geçtiği dersler: Interface ve Abstract Class

Değerlendirme sonucunu tek bir toplam yerine kategori kategori ayrı ölçmek. Ortalamada kaybolan bir bozulmayı görünür yapar.

Geçtiği dersler: İstemi Ölçmek

Çağrılacak metodun sürümünün derleme anında değil, çalışma anında nesnenin gerçek sınıfına bakılarak seçilmesi.

Geçtiği dersler: Polimorfizm ve Dinamik Bağlama

Bir modülü dosyanın başında değil, çalışma anında await import('...') ile yüklemek. Nadir kullanılan ağır kod için idealdir.

Geçtiği dersler: Kod Bölme

Hibernate'in managed entity'lerin yüklendikleri andaki anlık görüntüsünü saklayıp flush sırasında şimdiki hâlle karşılaştırması ve farkı UPDATE olarak yazması.

Geçtiği dersler: Toplu UPDATE, Persistence Context

Tek tablodaki bir satırın hangi alt sınıfa ait olduğunu söyleyen kolon. Varsayılan değer entity adıdır; @DiscriminatorValue ile sabitlenir.

Geçtiği dersler: Kalıtım Stratejileri

Spring MVC uygulamasının tek giriş kapısı. Gelen her isteği handler mapping ile doğru controller metoduna yollar, dönen cevabı istemciye yazar ve hataları hata işleyicilere verir.

Geçtiği dersler: Spring MVC

Birden çok süreç arasında paylaşılan kilit; genellikle bir veritabanı satırı ya da Redis anahtarı. Aynı işin aynı anda yalnızca bir yerde çalışmasını sağlar.

Geçtiği dersler: Dağıtık Kilit ve Fencing Token, @Scheduled ve ShedLock

Bir sınıfın Comparable ile kendi içine yazdığı varsayılan sıralama. Sayılarda küçükten büyüğe, tarihlerde eskiden yeniye.

Geçtiği dersler: Comparable ve Comparator

Rastgele seçilen değerlerin, sanılandan çok daha erken çakışması. 23 kişilik bir grupta iki kişinin aynı günde doğmuş olma olasılığı yarıyı geçer.

Geçtiği dersler: URL Kısaltıcı Tasarımı

Bir şeye doğrudan değil, araya giren bir katman üzerinden ulaşmak. Esneklik verir, okurken bir adım daha attırır — bedava değildir.

Geçtiği dersler: SOLID, Tasarım Kalıpları

Domain'de olmuş bir şeyi geçmiş zamanla anlatan nesne: AccountOpened. Kimin dinleyeceğini bilmez.

Geçtiği dersler: Domain Olayları

Tek bir gönderimin sunucuya iki istek olarak ulaşması: çift tıklama ya da kaybolan cevabın ardından tekrar deneme. Sunucu tarafında idempotency anahtarıyla durdurulur.

Geçtiği dersler: Form Gönderimi

"Don't repeat yourself": aynı sebeple değişen her bilginin sistemde tek bir sahibi olmalı. Kod satırlarıyla değil, bilgiyle ilgilidir.

Geçtiği dersler: DRY, KISS, YAGNI ve Demeter

Aynı işlemde iki ayrı sisteme (ör. veritabanı ve mesaj kuyruğu) yazmak. Ortak bir transaction olmadığı için biri başarılı olup diğeri başarısız olabilir.

Geçtiği dersler: Outbox ve Idempotent Consumer, Strangler Fig ve API Sürümleme

Yayından hemen sonra sistemin en temel işini yapabildiğini gösteren kısa deneme. Trading'de açılıştan önce bir deneme emri gönderip iptal etmek gibi.

Geçtiği dersler: Piyasa Saatleri ve Canlıya Alma

Bir ifadeyi ihtiyaç olup olmadığına bakmadan hemen hesaplamak. Java metot argümanlarını metot çağrılmadan önce hesaplar; orElse(x()) bu yüzden x()'i her zaman çalıştırır.

Geçtiği dersler: Optional'ı Doğru Kullanmak

final yazılmamış ama ilk atamadan sonra hiç değişmeyen yerel değişken. Lambda ve anonim sınıf yalnızca böyle değişkenleri yakalayabilir, çünkü değerin bir kopyasını alırlar.

Geçtiği dersler: Lambda ve Fonksiyonel Arayüzler

Bir menkul kıymet için bekleyen alış ve satış emirlerinin fiyat sırasıyla tutulduğu iki liste. Ekrandaki fiyat, bu listelerin en üst satırıdır.

Geçtiği dersler: Emir Defteri

Bir değerin alabileceği seçenekleri baştan sayan tip. Listede olmayan bir değer derlenmez.

Geçtiği dersler: Enum

equals metodunun uyması gereken kurallar: kendine eşit, simetrik, geçişli, tutarlı ve null'a eşit değil.

Geçtiği dersler: Object Sınıfı

Bir sınıfın, alanın ya da metodun kimler tarafından kullanılabileceğini belirleyen kelime: private, protected, public ya da hiçbiri (paket içi).

Geçtiği dersler: Erişim Belirleyiciler

Henüz bilinmeyen bir gereksinime göre genelleştirme yapmak. Yanlış eksende açılmış bir soyutlama, hiç açılmamış olmasından pahalıdır.

Geçtiği dersler: Temiz Kod, Tasarım Kalıpları

SLO'nun dışında kalan, servisin bozuk olabileceği pay. Kaldıkça risk alınır; bitince yeni özellik yerine güvenilirlik öne geçer.

Geçtiği dersler: SLO ve Hata Bütçesi

Artık güncel olmayan bir isteğe gelen cevap. Yeni aramanın sonucunun üstüne yazılırsa ekran yanlış sonucu gösterir.

Geçtiği dersler: Anında Arama

Bir dosyanın sürümünü gösteren kısa etiket. Tarayıcı onu geri gönderip 'değişti mi?' diye sorar; değişmediyse sunucu gövdesiz bir 304 döner.

Geçtiği dersler: Tarayıcı Önbelleği

Az sayıda thread'in, beklemeden olaydan olaya geçerek çok sayıda bağlantıyı taşıdığı model. WebFlux'ta Reactor Netty çekirdek başına bir loop kullanır.

Geçtiği dersler: WebFlux ve Event Loop

Bir nesnenin son hâlini değil, başına gelen olayları saklamak. Durum, olaylar baştan sırayla uygulanarak kurulur; olaylar yalnızca sona eklenir.

Geçtiği dersler: CQRS ve Event Sourcing

Sistemin bir süre tutarsız kalıp sonunda tutarlı hâle gelmesi. Saga'nın verdiği garanti budur; arada geçilen ara durumu tasarımın kabul etmesi gerekir.

Geçtiği dersler: Servis Sınırları, Servisler Arası İletişim Desenleri, Tutarlılık Seviyeleri ve Quorum, Dağıtık Transaction

Bir exception'ı başka birine sararken asıl hatayı `cause` olarak geçirmek. Stack trace'teki "Caused by" satırları buradan gelir.

Geçtiği dersler: Exception Yönetimi

RabbitMQ'da yayıncının mesajı gönderdiği ayırma noktası. Türüne ve bağlantılara bakarak mesajın kopyalarını uygun kuyruklara koyar.

Geçtiği dersler: RabbitMQ

Görevleri hangi thread'lerin çalıştıracağına karar veren bileşen. Belirtmezsen çoğu asenkron API ortak ForkJoinPool'u kullanır — ve o havuz tüm uygulamayla paylaşılır.

Geçtiği dersler: CompletableFuture ve Structured Concurrency

Başarısız her denemeden sonra bekleme süresini katlayarak artırmak. Süreye rastgele bir pay (jitter) eklenir ki istemciler aynı anda geri dönmesin.

Geçtiği dersler: Rate Limiting, Retry, Backoff ve Jitter

Bir tasarımın ya yeni tip eklemeyi ya yeni işlem eklemeyi ucuzlatabilmesi, ikisini birden ucuzlatamaması.

Geçtiği dersler: Tasarım Kalıpları

Referansın yanına ilgili dokümanın sık okunan birkaç alanının kopyasını koymak (ör. müşteri id'si ve adı). Okumayı ucuzlatır, kopyaların güncelliğini yönetmeyi gerektirir.

Geçtiği dersler: Doküman Modelleme

Karmaşık bir alt sistemin önüne, en sık kullanılan işleri basit metotlarla sunan tek bir giriş noktası koymak. Alt sistemi gizlemez, kullanımını kolaylaştırır.

Geçtiği dersler: Yapısal Kalıplar

Başarısız olacağı belli olan bir işlemi beklemeden reddetmek. Breaker açıkken çağrının ağa hiç çıkmaması budur — çağıranın thread'i timeout boyunca tutulmaz.

Geçtiği dersler: Feign Client

Gezildiği sırada koleksiyon kendi dışından değiştirilirse bunu fark edip hemen ConcurrentModificationException fırlatan iterator. Tek thread'de de çalışır.

Geçtiği dersler: Koleksiyonların İçi

Primary çöktüğünde bir replikanın yeni primary olarak devralması. Asenkron replikasyonda replikaya ulaşmamış yazmalar bu sırada kaybolabilir.

Geçtiği dersler: Replikasyon ve Okuma Replikaları

Gerçeğinin basitleştirilmiş ama çalışan bir uygulaması — bellek içi bir repository gibi. Stub hazır cevap döner, mock ayrıca çağrıldığını doğrular.

Geçtiği dersler: Test Piramidi, JUnit 5 ve Mockito

Olmayan bir şey için "var" ya da "belki var" denmesi; yanlış alarm. Bloom filter'da yalnızca bu yönde hata olur.

Geçtiği dersler: Bloom Filter

Yanlış yazılmış emir: bir sıfır fazla, yanlış fiyat ya da yanlış yön. Tek emir sınırı gibi kontrollerle yakalanır.

Geçtiği dersler: İşlem Öncesi Risk ve Kill Switch

Bir metodun kendi sınıfından çok başka bir sınıfın verisiyle uğraşması. Genelde o davranışın verinin durduğu sınıfa taşınması gerektiğini gösterir.

Geçtiği dersler: Code Smell ve Refactoring

Kodun içinde, çalışırken değiştirilebilen bir ayara bakan 'açık mı?' kontrolü. Deploy'u release'ten ayırır; kapatmak bir deploy değil, bir ayardır.

Geçtiği dersler: Özellik Bayrakları

Kilit her verilişinde artan bir numara. Yazılan yer gördüğü en büyük numaradan küçüğünü reddeder ve eski kilit sahibinin geç yazmasını durdurur.

Geçtiği dersler: Dağıtık Kilit ve Fencing Token

JPQL'de join fetch: ilişkili entity ya da koleksiyonu aynı sorguda doldurur. Koleksiyonla birlikte sayfalanırsa LIMIT düşer ve sayfa bellekte kesilir.

Geçtiği dersler: join fetch ve Sayfalama

Financial Information eXchange: emir, gerçekleşme ve iptal mesajları için yaygın standart. Bir oturum katmanı ve iş mesajlarından oluşur.

Geçtiği dersler: FIX Oturumu ve Sıra Numarası

Spring Security'nin isteği sırayla geçirdiği servlet filtreleri. `DispatcherServlet`'ten önce çalışır — bu yüzden güvenlik hataları `@ControllerAdvice` ile yakalanamaz.

Geçtiği dersler: Spring Security Filter Chain

Eşleşme kuralı: en iyi fiyattaki emir önce eşleşir; aynı fiyatta önce gelen emir önce.

Geçtiği dersler: Emir Defteri

Kod değişmediği hâlde bazen geçen bazen kalan test. Verdiği bilgiyi yok eder: artık "geçti" ne anlama geliyor bilmezsin.

Geçtiği dersler: Test Piramidi, JUnit 5 ve Mockito, Kararsız Testler

Öğeleri tek yönde (satır ya da sütun) dizen CSS düzeni. Öğeler büyüyüp küçülebilir; ama varsayılan olarak içeriklerinden küçük olamazlar.

Geçtiği dersler: Flexbox mı Grid mi

Persistence context'teki bekleyen değişiklikleri SQL olarak veritabanına göndermek. Commit değildir: transaction açık kalır ve geri alınabilir.

Geçtiği dersler: Flush ve SQL Sırası

Flush'ın ne zaman otomatik yapılacağı. AUTO (varsayılan) commit'ten ve etkilenecek sorgulardan önce flush eder; COMMIT yalnızca commit'te.

Geçtiği dersler: Flush ve SQL Sırası

Bir tablodaki kolonun başka bir tablonun anahtarına işaret etmesi. Veritabanı, işaret edilen satırın gerçekten var olduğunu garanti eder.

Geçtiği dersler: Normalizasyon

Taban sınıftaki masum görünen bir değişikliğin, onun iç ayrıntısına güvenen alt sınıfları sessizce bozması.

Geçtiği dersler: Kalıtım ve Kompozisyon

Tek bir soyut metodu olan arayüz. Lambda ve method reference yalnızca böyle bir arayüzün yerine geçebilir.

Geçtiği dersler: Lambda ve Fonksiyonel Arayüzler

GC'nin canlı nesneleri aramaya başladığı yer: çalışan thread'lerin yerel değişkenleri, static alanlar ve JNI referansları. Buradan ulaşılamayan nesne çöptür.

Geçtiği dersler: Bellek Sızıntısı ve Referans Türleri

Senin eklemediğin, eklediğin bir kütüphanenin kendi bağımlılığı olarak gelen kütüphane. Sürümünü çoğu zaman sen seçmezsin.

Geçtiği dersler: Çok Modüllü Maven

Uyumsuz bir şema değişikliğini, her biri önceki kodla da çalışan adımlara bölmek: yeni yapıyı ekle, veriyi taşı, kodu geçir, eski yapıyı kaldır.

Geçtiği dersler: Kesintisiz Şema Değişikliği

Borsanın bir emir için gönderdiği mesaj: kabul, kısmi ya da tam gerçekleşme, iptal, red. FIX'te ExecutionReport adını taşır.

Geçtiği dersler: Emrin Yaşam Döngüsü

Bir değişiklikten sonra daha önce doğru çalışan bir durumun bozulması. İstem değişikliklerinde de testlerdeki gibi yakalanmalı.

Geçtiği dersler: İstemi Ölçmek

Yeni şemanın eski şemayla yazılmış verileri okuyabilmesi. Varsayılanı olan alan eklemek uyumludur; ad ya da tür değiştirmek değildir.

Geçtiği dersler: Olay Şemasının Evrimi

Doküman modelinde ilişkili veriyi ayrı bir koleksiyon yerine ana dokümanın içine koymak. Birlikte okunan ve sınırlı veri için tek okuma ve atomik yazma sağlar.

Geçtiği dersler: RAG, Doküman Modelleme

Kapanırken yeni istek almayı kesip işlenenlerin bitmesini belirli bir süre beklemek. Spring Boot 3.4'ten beri varsayılan; süreyi timeout-per-shutdown-phase belirler.

Geçtiği dersler: Graceful Shutdown

HTTP/2 üzerinde çalışan, mesajları protobuf ile taşıyan uzak çağrı çerçevesi. Şemadan istemci ve sunucu kodu üretilir; akışları destekler.

Geçtiği dersler: gRPC ve REST

Tarayıcıların gRPC servislerini çağırabilmesi için kullanılan uyarlama. Tarayıcı gRPC-Web konuşur, bir proxy onu gerçek gRPC'ye çevirir.

Geçtiği dersler: gRPC ve REST

İstisnai durumu başta eleyip erken dönen koşul. `else` merdivenini siler; satır kazandırmaz ama iç içe geçmeyi kaldırır.

Geçtiği dersler: Temiz Kod

JDK 17 ile zorunlu olan kural: JDK'nın iç sınıflarına reflection ile erişilemez. Eski kütüphaneler InaccessibleObjectException alır.

Geçtiği dersler: JDK 8'den 21'e Geçiş

Hak kullanımının fiyatlara ve hesaplara yansıdığı gün. Bölünmede o sabah fiyat düşer ve adet artar.

Geçtiği dersler: Hak Kullanımı

Şirketin bölünme, temettü, sermaye artırımı gibi kararlarının yatırımcı hesaplarını değiştirmesi. Saklama ve aracı kurum kayıtları buna göre düzeltilir.

Geçtiği dersler: Hak Kullanımı

Bir dil modelinin var olmayan bir API'yi, parametreyi ya da kaynağı kendinden emin bir dille üretmesi. Çıktı akıcı olduğu için fark etmek zordur.

Geçtiği dersler: Dil Modeli Nasıl Cevap Üretir, AI Kodunu Gözden Geçirmek, RAG, Modelin Cevabını Uygulamada Kullanmak

DispatcherServlet içinde, controller metodundan önce ve sonra çalışan kanca. Filter'dan farkı, hangi metodun çalışacağını bilmesidir.

Geçtiği dersler: Spring MVC

Java Memory Model'in verdiği garanti: A işlemi B'den önce gerçekleşiyorsa, A'nın yazdığı her şeyi B görür. `synchronized` ve `volatile` bu ilişkiyi kurar.

Geçtiği dersler: Race Condition ve Görünürlük

İki farklı anahtarın aynı bucket'a düşmesi. Hata değil, normaldir — HashMap bunu zincirleyerek çözer.

Geçtiği dersler: HashMap, equals ve hashCode

Nesneyi bir tamsayıya indiren metot. Eşit nesneler aynı sayıyı vermek zorundadır; farklı nesnelerin aynı sayıyı vermesi serbesttir.

Geçtiği dersler: HashMap, equals ve hashCode

Tüm thread'lerin paylaştığı, `new` ile üretilen nesnelerin yaşadığı bellek alanı. Temizliğini garbage collector yapar.

Geçtiği dersler: Stack, Heap ve Pass-by-Value

JVM'in heap'indeki bütün nesnelerin bir dosyaya yazılmış anlık görüntüsü. Kimin kimi tuttuğunu gösterir; alınırken JVM durur.

Geçtiği dersler: Prod'da Teşhis

Generic tipli bir değişkenin, o tipe uymayan bir nesneyi göstermesi. Genelde raw type ya da unchecked cast yüzünden olur, hata çok sonra ClassCastException olarak çıkar.

Geçtiği dersler: Generics ve Type Erasure

İş kuralını merkeze koyup dış dünyayla (veritabanı, HTTP, mesaj kuyruğu) yalnızca arayüzler üzerinden konuşan mimari. Bağımlılıklar her zaman merkeze doğru bakar.

Geçtiği dersler: Hexagonal Mimari

Tembel yükleme için entity sınıfından türetilmiş yer tutucu. Alanları ilk erişime kadar boştur ve getClass() gerçek sınıfı değil proxy sınıfını döndürür.

Geçtiği dersler: Entity equals ve hashCode

Gövde ve iki tarafın bildiği gizli bir anahtarla hesaplanan imza. Çağrının kimden geldiğini ve yolda değişmediğini kanıtlar.

Geçtiği dersler: Webhook Almak

HTML'i bir izin listesine göre süzen araç: yalnızca izin verilen etiketleri bırakır, olay özellikleri gibi her şeyi siler. Örnek: DOMPurify.

Geçtiği dersler: XSS

HTTP gövdesini Java nesnesine, Java nesnesini de gövdeye çeviren bileşen. @RequestBody ve @RestController dönüşleri bunu kullanır; JSON için varsayılanı Jackson'dır.

Geçtiği dersler: Spring MVC

JavaScript'in okuyamadığı, yalnızca tarayıcının isteklere otomatik eklediği cookie. XSS bu cookie'nin değerini çalamaz; ama sayfa açıkken istek atabilir.

Geçtiği dersler: BFF'de Güvenlik ve Alternatifler

OpenID Connect'in uygulamaya verdiği, kimin giriş yaptığını söyleyen imzalı token. API çağrıları için değil, uygulamanın kendisi içindir.

Geçtiği dersler: OAuth2 ve OIDC

ID'nin veritabanında INSERT sırasında üretildiği strateji (auto increment). Hibernate id'yi öğrenmek için INSERT'i hemen çalıştırır; bu yüzden batch yapamaz.

Geçtiği dersler: ID Üretimi ve Batch Insert

Insecure Direct Object Reference: kullanıcının yalnızca bir kimliği değiştirerek (/orders/42 yerine /orders/43) başkasına ait veriye erişebilmesi. Eksik yetki kontrolünden doğar.

Geçtiği dersler: AI ile Test ve Güvenlik, Modele Araç Vermek

Interaction to Next Paint: bir dokunuştan ekranın bir sonraki çizimine kadar geçen süre. 200 milisaniye ya da altı iyi sayılır.

Geçtiği dersler: Core Web Vitals

Dosyanın içeriğinden hesaplanan kısa bir değer, dosya adına eklenir (app.3f9a.js). İçerik değişince ad da değişir.

Geçtiği dersler: Tarayıcı Önbelleği

Aynı işlemin bir kez de on kez de çalışsa aynı sonucu vermesi. Dağıtık sistemde timeout aldığında işlemin yapılıp yapılmadığını bilemediğin için zorunludur.

Geçtiği dersler: REST Tasarımı ve Idempotency, Servisler Arası İletişim Desenleri, Form Gönderimi, Feign Client, İyimser Arayüz, Çevrimdışı Uygulama, Webhook Almak

Aynı mesajı birden fazla kez alsa da etkisini yalnızca bir kez uygulayan tüketici. Genelde işlenmiş olay kimliklerini benzersiz bir kısıtla kaydeder.

Geçtiği dersler: Outbox ve Idempotent Consumer

Fon emirlerinin, emir anında henüz bilinmeyen bir sonraki birim pay değerinden işlem görmesi. Bilinen bilgiyle fon sahiplerinden kazanç taşınmasını önler.

Geçtiği dersler: Fon Fiyatı ve Kesim Saati

Oluşturulduktan sonra içi değişmeyen nesne. Anahtar olarak güvenlidir, çünkü hashCode'u hiç değişmez.

Geçtiği dersler: String, final ve static, HashMap, equals ve hashCode, Değişmez Sınıf Tasarlamak, BigDecimal

Prepare'e 'evet' deyip koordinatörün kararını henüz almamış katılımcı. Tek başına commit de rollback de yapamaz; karar gelene kadar kilitlerini tutar.

Geçtiği dersler: Dağıtık Transaction

Başka bir sınıfın içinde static olmadan yazılan sınıf. Her nesnesi onu kuran dış nesneye bağlı doğar ve onun alanlarını doğrudan kullanabilir.

Geçtiği dersler: İç İçe Sınıflar

Geri alınamaz bir işlemin, bir insan tam parametreleri görüp onaylamadan çalışmaması. Modelin yanlış argümanını son anda yakalar.

Geçtiği dersler: Modele Araç Vermek

Generic tiplerin alt tip ilişkisini taşımaması: Integer bir Number olsa da List<Integer> bir List<Number> değildir.

Geçtiği dersler: Generics ve Type Erasure

Borsanın iptal isteğine verdiği olumsuz cevap. Çoğu zaman emir zaten dolmuştur: iptal için çok geç.

Geçtiği dersler: Emrin Yaşam Döngüsü

Kullanıcı vazgeçince bunu tarayıcıdan sunucuya, oradan model çağrısına kadar taşıyıp işi durdurmak.

Geçtiği dersler: Cevabı Akıtmak

Bir emir borsaya gitmeden önce bağımsız bir katmanda yapılan kontroller: emir büyüklüğü, pozisyon, fiyat, emir hızı.

Geçtiği dersler: İşlem Öncesi Risk ve Kill Switch

Bir işlemi sunucu cevap vermeden gösterip, reddedilirse sakince geri alan arayüz. Geri alınabilen küçük işler içindir, para için değil.

Geçtiği dersler: İyimser Arayüz

Eşzamanlı transaction'ların birbirinin yarım kalmış işlerini ne kadar görebileceğine dair sözleşme: READ UNCOMMITTED'dan SERIALIZABLE'a.

Geçtiği dersler: İzolasyon Seviyeleri

Java EE'nin yeni adı. Paket adları javax.* yerine jakarta.* oldu; Tomcat 10, güncel WildFly ve Spring Boot 3 jakarta kullanır.

Geçtiği dersler: WAR ve Uygulama Sunucusu

Aynı SQL'i farklı parametrelerle birden çok kez tek gidiş dönüşte göndermek. Hibernate'te hibernate.jdbc.batch_size ile açılır; varsayılan olarak kapalıdır.

Geçtiği dersler: ID Üretimi ve Batch Insert

Çalışma sırasında sık çağrılan bytecode'u makine koduna çeviren derleyici. HotSpot'ta C1 hızlı derleyip profil toplar, C2 bu profile göre optimize eder.

Geçtiği dersler: Sınıf Yükleme ve JIT

Tekrar deneme beklemesine eklenen rastgelelik. Aynı anda hata alan istemcilerin farklı anlarda dönmesini sağlar.

Geçtiği dersler: Retry, Backoff ve Jitter

Jakarta Messaging (eski adıyla Java Message Service): Java'da IBM MQ gibi mesaj kuyruklarıyla konuşmak için standart arayüz.

Geçtiği dersler: IBM MQ ve Sıralı Teslim

Bir sınıfın başka bir sınıfı extends ile genişletip onun API'sini ve uygulamasını devralması. "B, bir A'dır" ilişkisini ifade eder.

Geçtiği dersler: Kalıtım ve Kompozisyon, Kalıtım Stratejileri, Soyutlama ve Dört Sütun

Liderin diğer düğümlere düzenli aralıklarla gönderdiği 'buradayım' mesajı. Gelmezse yeni bir seçim başlar.

Geçtiği dersler: Lider Seçimi ve Split-Brain

Testler çalışırken kodun satırlarının ne kadarının en az bir kez çalıştığı. Satırların doğru sonuç verdiğini ölçmez.

Geçtiği dersler: Kapsama ve Mutasyon

Bir nesnenin iç durumunu yalnızca kendi metotlarından değiştirilebilir kılmak. Amaç alanları gizlemek değil, nesnenin kuralını (invariant) korumaktır.

Geçtiği dersler: Sınıf, Nesne ve Kapsülleme, Soyutlama ve Dört Sütun

Legacy kodun doğru olduğunu değil, şu an ne yaptığını kaydeden test. Yanlış davranışı da sabitler — amaç değişikliğin neyi bozduğunu görebilmektir.

Geçtiği dersler: Code Smell ve Refactoring

Bir işlemin karşı tarafının, takas günü ya da sonrasında sözünü yerine getirememe riski. Önce veren taraf bu riski tamamen taşır.

Geçtiği dersler: Takas ve DvP

Dockerfile'daki her talimatın ürettiği, yeniden kullanılabilen ara imaj. Bir katman değişince ondan sonraki tüm katmanlar yeniden kurulur.

Geçtiği dersler: Docker Katman Cache ve İmaj Boyutu

Sayıları ikilik sistemde sınırlı sayıda haneyle, yaklaşık olarak tutan gösterim. Java'da float ve double böyledir.

Geçtiği dersler: BigDecimal

Beklenen fiyat ile gerçekleşen ortalama fiyat arasındaki fark. Büyük bir piyasa emri defterde yukarı yürüdüğünde ortaya çıkar.

Geçtiği dersler: Emir Defteri

Bir fonun emirleri bugünün fiyatına aldığı son an. Sonra gelen emir bir sonraki iş gününün fiyatından işlem görür.

Geçtiği dersler: Fon Fiyatı ve Kesim Saati

Her servisi ilgilendiren ama hiçbirinin iş kuralı olmayan işler: auth, rate limit, log korelasyonu, TLS sonlandırma.

Geçtiği dersler: Mikroservis Katmanları

Son görülen satırın anahtarından devam eden sayfalama (WHERE id < :son). Her derinlikte ucuzdur; belirli bir sayfaya doğrudan atlayamaz.

Geçtiği dersler: Sayfalama

Bir emrin yalnızca bir kısmının eşleşmesi. Kalan miktar defterde bekler, sonra dolabilir ya da iptal edilebilir.

Geçtiği dersler: Emir Defteri

Yalnızca bir koşulu sağlayan satırları kapsayan indeks, örneğin WHERE deleted = false. Benzersizliği canlı satırlarla sınırlamak için kullanılır.

Geçtiği dersler: Soft Delete

Bir stratejiyi ya da bütün emir akışını tek hamlede durduran düğme. Kendiliğinden geri açılmaz; açmak bir insanın kararıdır.

Geçtiği dersler: İşlem Öncesi Risk ve Kill Switch

Uygulamanın JavaScript'ini parçalara ayırıp her parçayı gerektiğinde indirmek. İlk ekran yalnızca kendi ihtiyacını yükler.

Geçtiği dersler: Kod Bölme

Dosya okuyup düzenleyen, komut çalıştıran ve sonuca bakıp bir sonraki adıma karar veren bir AI döngüsü. Sohbetten farkı, araçlarla gerçek değişiklik yapabilmesidir.

Geçtiği dersler: Ajan Tabanlı Geliştirme

Bir nesnenin ihtiyacı olan davranışı devralmak yerine alan olarak tutması. Yalnızca kullandığın metotları alırsın, üst sınıfın tüm API'sini değil.

Geçtiği dersler: Nesne Yönelimli Tasarım

Bir metot ya durumu değiştirsin ya değer döndürsün, ikisini birden yapmasın. Yapınca isim yalan söylemeye başlar.

Bir kelimeyi eklerinden arındırıp köküne indirmek: 'kirası' ve 'kirasi' 'kira' olur. Ekli dillerde aramanın doğruluğu buna bağlıdır.

Geçtiği dersler: Tam Metin Arama

İki parçanın birbirine ne kadar bağlı olduğu. Yüksek kuplajda birini değiştirmek diğerine dokunmayı gerektirir.

Üretilen ile tüketilen offset arasındaki fark. Artıyor ve hata yoksa sorun hız farkındadır — ve paralelliğin tavanı partition sayısıdır.

Geçtiği dersler: Kafka

Her olayda bir artan ve mesajla taşınan sayı. Alan, kendi sayacını gördüğünün bir fazlasına çıkarır; sebep hep sonuçtan küçük kalır.

Geçtiği dersler: Mantıksal Saatler

Çakışan iki yazmadan zaman damgası büyük olanın kalması. Basittir, ama düğümlerin saatleri kaymışsa gerçekte daha yeni olan yazma kaybolabilir.

Geçtiği dersler: Tutarlılık Seviyeleri ve Quorum

Bir metot yalnızca kendisiyle, alanlarıyla ve parametreleriyle konuşsun; onların döndürdüğü nesnelerin içine uzanmasın. a.getB().getC() zincirleri bunu çiğner.

Geçtiği dersler: DRY, KISS, YAGNI ve Demeter

Tarayıcının her öğenin yerini ve boyunu hesapladığı adım. left, width gibi geometri özellikleri onu yeniden çalıştırır; sonraki adımlar da peşinden gelir.

Geçtiği dersler: Tarayıcı Nasıl Çizer

Stil yazıp hemen boyut okumayı döngüde tekrarlamak. Her okuma yerleşimi o anda zorlar; önce hepsini okuyup sonra hepsini yazmak çözer.

Geçtiği dersler: Tarayıcı Nasıl Çizer

İşi gerçekten ihtiyaç duyulana kadar ertelemek. Stream'de ara işlemler terminal işlem gelene kadar hiç çalışmaz.

Geçtiği dersler: Optional'ı Doğru Kullanmak, Stream API ve Tembellik

İlişkiyi ilk erişimde yüklemek. Hibernate yerine bir proxy koyar ve ona dokunulduğunda sorgu atar — N+1'in hem sebebi hem ilacı buradadır.

Largest Contentful Paint: ekrandaki en büyük içeriğin ne zaman çizildiği. 2,5 saniye ya da altı iyi sayılır.

Geçtiği dersler: Core Web Vitals

Bir kilidin ya da hakkın belirli bir süre için verilmesi. Süre dolunca hak kendiliğinden düşer; sahibi çökse bile sistem takılmaz.

Geçtiği dersler: Dağıtık Kilit ve Fencing Token

Bir kullanıcıya, servise ya da ajana yalnızca işini yapmasına yetecek kadar izin vermek. Kandırılsa ya da yanılsa bile yapabileceği zararı sınırlar.

Geçtiği dersler: Erişim Belirleyiciler, Ajan Tabanlı Geliştirme, Servisler Arası Kimlik

Her yeni isteği o an en az açık isteği olan kopyaya veren dağıtım algoritması. Yavaşlayan kopyayı kendiliğinden daha az kullanır.

Geçtiği dersler: Yük Dengeleme

Bileşik bir indeksin ancak baştan başlayarak kullanılabilmesi kuralı. `(a, b, c)` indeksi `a` ve `a, b` sorgularını hızlandırır; tek başına `b` sorgusunu hızlandırmaz.

Bir kümede yazmaları kabul edecek tek düğümün belirlenmesi. Güvenli olması için düğümlerin çoğunluğunun oyu gerekir.

Geçtiği dersler: Lider Seçimi ve Split-Brain

İki kardeş bileşenin paylaştığı state'i ortak üst bileşenlerine taşımak. Üst bileşen değeri props ile ikisine de verir; ikisi hep aynı şeyi gösterir.

Geçtiği dersler: State Nerede Yaşamalı?

Alt tip, üst tipin kullanıldığı her yerde sorunsuz yerine geçebilmeli. Ölçüt "gerçek hayatta öyle mi" değil, "üst tipi kullanan kod alt tiple de doğru çalışır mı".

Geçtiği dersler: SOLID

Kuyruktaki iş sayısı, geliş hızı ile ortalama bekleme süresinin çarpımıdır (L = λW). Kuyruk büyürse bekleme de aynı oranda büyür.

Geçtiği dersler: Backpressure ve Yük Atma

Toplama anında hâlâ erişilebilir olan nesnelerin toplamı. Genç toplamanın maliyeti çöple değil, live set ile orantılıdır.

Geçtiği dersler: Garbage Collection

Thread'lerin bloklanmadığı, sürekli çalıştığı ama birbirine yol verirken hiç ilerleyemediği durum. Simetrik yeniden deneme bunun klasik sebebidir.

Geçtiği dersler: Concurrency Araçları

Kubernetes'in "bu süreç hâlâ çalışabilir durumda mı?" sorusu. Art arda düşerse pod yeniden başlatılır; bu yüzden yalnızca yeniden başlatmanın düzelteceği şeylere bakmalı.

Geçtiği dersler: Actuator ve Gözlemlenebilirlik

Bir servisin kopyalarının önünde durup gelen istekleri aralarında dağıtan bileşen. Sağlıksız kopyaya trafik göndermemek için onları düzenli olarak kontrol eder.

Geçtiği dersler: Yük Dengeleme

Kapasite aşıldığında fazla istekleri bilerek ve hızlıca reddetmek (örneğin 429). Kabul edilenlerin zamanında cevap almasını korur.

Geçtiği dersler: Backpressure ve Yük Atma

SQL Server'ın, tek bir işlemin tuttuğu çok sayıda satır ya da sayfa kilidini daha az sayıda tablo kilidine çevirmesi. Bellek kazandırır, eşzamanlılığı azaltır.

Geçtiği dersler: MVCC ve Kilitler, SQL Server'da Kilit Yükseltme

ShedLock'ta kilidin, sahibi ölse bile en geç ne zaman düşeceği. En uzun normal çalıştırmadan uzun olmalı; kısa olursa iş iki yerde çalışır.

Geçtiği dersler: @Scheduled ve ShedLock

Yazmaları bellekte toplayıp dolunca diske sıralı, değişmeyen dosyalar olarak ekleyen depolama yapısı. Cassandra ve RocksDB bunu kullanır.

Geçtiği dersler: LSM Ağacı

setTimeout, setInterval, tıklama ve ağ olayları gibi görevler. Mikro kuyruk boşken turda yalnızca bir tanesi çalışır.

Geçtiği dersler: JavaScript Olay Döngüsü

Bir sorgunun sonucunu tablo gibi saklayan, istendiğinde yenilenen görünüm. Okuması hızlıdır, son yenileme kadar günceldir.

Geçtiği dersler: Materialized View

Çok modüllü bir Maven projesinde modülleri bağımlılık sırasına dizip tek komutla kuran mekanizma. Önce kütüphaneler, sonra onları kullananlar kurulur.

Geçtiği dersler: Çok Modüllü Maven, JDK 8'den 21'e Geçiş

Mapped Diagnostic Context: SLF4J/Logback'in thread'e bağlı anahtar-değer tablosu. Log pattern'i buradan okur; Micrometer Tracing traceId ve spanId'yi oraya koyar.

Geçtiği dersler: Dağıtık Tracing, Yapılandırılmış Loglama

Prop'ları değişmediyse bileşenin yeniden render edilmesini atlayan sarmalayıcı. Şartı referans eşitliğidir; inline prop geçiyorsan hiçbir şey yapmaz.

Geçtiği dersler: React Render Modeli

Sırası önemli olan mesajları bir anahtarla (örneğin emir numarası) bir araya toplamak. Aynı gruptaki mesajlar tek tüketicide, sırayla işlenir.

Geçtiği dersler: IBM MQ ve Sıralı Teslim

JVM'in yüklenen sınıfların bilgisini heap dışında tuttuğu bellek alanı. Varsayılan olarak tavanı yoktur; çok sınıf yükleyen uygulamada büyür.

Geçtiği dersler: JVM Konteynerde

Yalnızca var olan bir metodu çağıran lambdanın kısa yazımı: String::length, Integer::parseInt, ArrayList::new.

Geçtiği dersler: Lambda ve Fonksiyonel Arayüzler

LSM'de silinen bir anahtar için eklenen işaret. Veri sıkıştırmaya kadar diskte kalır; çok sayıda mezar taşı okumayı yavaşlatır.

Geçtiği dersler: LSM Ağacı

Promise.then, await sonrası ve queueMicrotask işleri. Yığın her boşaldığında bu kuyruk tamamen boşaltılır; makro görevlerden önce gelir.

Geçtiği dersler: JavaScript Olay Döngüsü

Küçük bir kod parçasının, örneğin tek bir metodun, süresini ölçmek. JVM'de ısınma ve JIT yüzünden elle yapıldığında kolayca yanıltır.

Geçtiği dersler: JMH ile Doğru Ölçüm

Tek deploy birimi, ama modüller birbirinin iç yapısına dokunamaz. Sınırlar yanlışsa `git mv` ile düzeltilir, servis silip yeniden yazarak değil.

Geçtiği dersler: Monolit mi, mikroservis mi?

İki tarafın da sertifikasıyla kim olduğunu kanıtladığı TLS bağlantısı. Servisler arası çağrıda çağıranın kimliğini verir.

Geçtiği dersler: Servisler Arası Kimlik

Kodu kasten bozup testlerin fark edip etmediğini ölçer. Coverage'ın cevaplayamadığı asıl soruyu sorar: bu testler gerçekten bir şey koruyor mu?

Geçtiği dersler: TDD, AI ile Test ve Güvenlik, Kapsama ve Mutasyon

Multi-version concurrency control: yazma yeni bir satır sürümü üretir, okuyan commit edilmiş eski sürümü görür. Okuyan ile yazan birbirini beklemez.

Geçtiği dersler: İzolasyon Seviyeleri, Tablo Bölümleme

Bir sorgu listeyi getirir, sonra her eleman için bir sorgu daha atılır. Her biri hızlı olduğu için yavaş sorgu logunda görünmez; yavaşlayan şey toplam gidiş-dönüş sayısıdır.

Geçtiği dersler: JPA N+1 Problemi, join fetch ve Sayfalama

Hibernate'in değil, doğrudan senin yazdığın SQL. Varlığa konan filtreler ve bazı Hibernate özellikleri ona uygulanmaz.

Geçtiği dersler: Soft Delete

Entity'yi iş dünyasında tanımlayan, değişmeyen anahtar: ISBN, sipariş numarası. Veritabanı id'sinden farklı olarak nesne oluşturulurken bellidir.

Geçtiği dersler: Entity equals ve hashCode

Cevap beklenirken thread'i tutmayan G/Ç. Thread başka işe geçer, cevap gelince bir geri çağrı ya da sinyal işi sürdürür. WebClient ve R2DBC böyledir; JDBC değildir.

Geçtiği dersler: WebFlux ve Event Loop

Aynı bilginin veritabanında tek bir yerde durması için veriyi tablolara bölmek. Müşterinin adı her siparişte değil, müşteri tablosunda bir kez yazılır.

Geçtiği dersler: SQL mi, NoSQL mi?, Normalizasyon

Bir uygulamanın, kullanıcının şifresini görmeden onun adına erişim almasını sağlayan yetkilendirme çerçevesi. Şifre yalnızca kimlik sağlayıcıya girilir.

Geçtiği dersler: OAuth2 ve OIDC

Java'daki bütün sınıfların en üstteki atası. extends yazılmayan her sınıf kendiliğinden ondan türer.

Geçtiği dersler: Object Sınıfı

Bir olayı yayınlayanın, onu dinleyenleri tanımadan haber verdiği kalıp. Spring'de ApplicationEventPublisher ve @EventListener ile kurulur.

Geçtiği dersler: Spring'in İçindeki Kalıplar

"Şu kadar satırı atla, sonrakileri ver" diye sayfalama. Kolaydır ama atlanan satırlar da okunur ve veri değişince sayfalar kayar.

Geçtiği dersler: Sayfalama

Order Management System: emirleri oluşturan, borsaya gönderen ve her emrin hâlini borsadan gelen raporlarla takip eden sistem.

Geçtiği dersler: Emrin Yaşam Döngüsü

Bellek sınırı aşılınca Linux çekirdeğinin bir süreci SIGKILL ile anında sonlandırması. Süreç hiçbir şey yazamaz; çıkış kodu 137 olur.

Geçtiği dersler: JVM Konteynerde

Getter'ı @Value ile bir SpEL ifadesine bağlanan interface projection. İfade entity'nin kendisine eriştiği için Spring Data bütün entity'yi yükler.

Geçtiği dersler: JPA Projection ve DTO

Kilit almadan, yazarken "okuduğumdan beri değişmedi mi?" diye kontrol etmek. JPA'da @Version alanı UPDATE'e bir sürüm koşulu ekler.

Geçtiği dersler: Persistence Context

Değer içeren ya da boş olan bir kutu. Bir metodun bazen sonuç döndürmeyebileceğini dönüş tipine yazar; çağıran boş durumu ele almadan değere ulaşamaz.

Geçtiği dersler: Optional'ı Doğru Kullanmak

Bir enum sabitinin listedeki sıfırdan başlayan sırası. İlk sabitin ordinal değeri 0'dır.

Geçtiği dersler: Enum Eşleme, Enum

Bir adresin şema, alan adı ve port üçlüsü. Tarayıcı, başka bir origin'den gelen cevabı sunucu izin vermedikçe sayfaya vermez (same-origin policy).

Geçtiği dersler: CORS

Koleksiyondan çıkarılan ya da ebeveyniyle bağı koparılan çocuğun veritabanından silinmesi. cascade REMOVE'dan farklıdır: o, ebeveyn silinince çalışır.

Geçtiği dersler: Cascade ve İlişkinin Sahibi

Olayı, iş verisiyle aynı yerel transaction içinde bir tabloya yazıp ayrı bir süreçle kuyruğa taşıma deseni. İki kaynağa yazma (dual write) problemini çözer.

Geçtiği dersler: Outbox ve Idempotent Consumer, Domain Olayları

İstemcinin ihtiyacından fazla veri indirmesi. Servis kendi modelini döndürdüğü, ekranın neye ihtiyacı olduğunu bilmediği için olur.

Geçtiği dersler: Mikroservis Katmanları

Aynı adlı, farklı parametre listeli metotlar. Hangisinin çağrılacağına derleyici, argümanların bildirilen tiplerine bakarak karar verir.

Geçtiği dersler: Polimorfizm ve Dinamik Bağlama

Çift yönlü bir ilişkide yabancı anahtarı yazan taraf; genellikle @ManyToOne. mappedBy ile işaretli taraf yalnızca bir aynadır; onu değiştirmek SQL üretmez.

Geçtiği dersler: Cascade ve İlişkinin Sahibi

Bir BigDecimal sayısının ondalık kısmında kaç hane olduğu. 2.50 sayısının ölçeği 2'dir.

Geçtiği dersler: BigDecimal

Kenar sunuculardaki bir sayfanın kopyasını süresi dolmadan silme isteği. Yayından sonra eski sürümün dağıtılmasını önler.

Geçtiği dersler: CDN ve Kenar Önbellek

Hiçbir erişim belirleyici yazılmadığında geçerli olan erişim: yalnızca aynı paketteki sınıflar kullanabilir.

Geçtiği dersler: Erişim Belirleyiciler

SQL Server'ın bir sorgunun planını ilk çağrıdaki parametre değerine göre derleyip önbellekte tutması. Plan o değere uygunsa diğerlerinde kötü çalışabilir.

Geçtiği dersler: Sorgu Planı ve Join Algoritmaları

Parolanın geri çözülemeyen, kasıtlı yavaş ve tuzlu bir özetini saklamak. Girişte yazılan parola aynı yolla hash'lenip karşılaştırılır.

Geçtiği dersler: Parola Saklama

Bir Kafka topic'inin, mesajların sırayla eklendiği ve ayrı ayrı tüketilebilen bölümlerinden biri.

Geçtiği dersler: Kafka

Java metoda her zaman değerin kopyasını geçer. Nesnelerde kopyalanan şey nesne değil, referanstır — bu yüzden nesnenin içi değişir ama değişkenin gösterdiği yer değişmez.

Geçtiği dersler: Stack, Heap ve Pass-by-Value

Bir değerin şeklini sınayıp aynı anda parçalarına ayırmak. `instanceof` ve `switch` ile gelir; tip kontrolü ve cast'i tek adıma indirir.

Geçtiği dersler: Java 8'den 21'e

Satırları gruplamadan, her satırın yanına bir pencere üzerinden hesap ekleyen SQL fonksiyonu: SUM() OVER, ROW_NUMBER() OVER gibi.

Geçtiği dersler: Pencere Fonksiyonları

Hibernate'in yönettiği entity'leri tuttuğu birinci seviye önbellek. Transaction ile birlikte açılır ve kapanır; kapandıktan sonra lazy ilişkilere dokunmak hata verir.

Geçtiği dersler: JPA N+1 Problemi, Toplu UPDATE, Persistence Context

PostgreSQL önünde çalışan hafif bir bağlantı havuzu. Çok sayıda istemci bağlantısını az sayıda sunucu bağlantısına paylaştırır.

Geçtiği dersler: Bağlantı Havuzu

Virtual thread'in taşıyıcısını bırakamadan bloklanması. Olduğunda virtual thread'in tüm kazancı kaybolur — taşıyıcı OS thread'i orada beklemeye başlar.

Geçtiği dersler: Virtual Threads vs Platform Threads

Proof Key for Code Exchange: girişi başlatan uygulamanın ürettiği doğrulayıcı. Kodu token'a çevirmek için gerekir; çalınan kod tek başına işe yaramaz.

Geçtiği dersler: OAuth2 ve OIDC

Klasik Java thread'i: bir OS thread'ine birebir bağlıdır ve bloklandığında onu tutar. Yığını sabit boyutludur, bu yüzden sayısı sınırlıdır.

Geçtiği dersler: Virtual Threads vs Platform Threads

Kaç kez denenirse denensin işlenemeyecek bir mesaj: bozuk format, geçersiz veri. Yeniden denemek yalnızca arkasındaki mesajları bekletir.

Geçtiği dersler: Spring Kafka Hata Yönetimi, IBM MQ ve Sıralı Teslim

Aynı çağrının, nesnenin gerçek tipine göre farklı davranış üretmesi. Java'da override edilmiş örnek metotlarıyla sağlanır.

Geçtiği dersler: Polimorfizm ve Dinamik Bağlama, Soyutlama ve Dört Sütun

Tarayıcının belli aralıklarla sunucuya "yeni bir şey var mı?" diye sorması. Kolaydır ama ya boş istek ya da gecikme üretir.

Geçtiği dersler: Canlı Veri

Sequence'ten tek çağrıda allocationSize kadar id ayıran Hibernate stratejisi. JPA'da varsayılan allocationSize 50'dir; sequence'in artışı da buna eşit olmalıdır.

Geçtiği dersler: ID Üretimi ve Batch Insert

Port, iş kuralının dış dünyadan beklediğini tanımlayan arayüzdür ve iş kuralının paketinde durur. Adapter, onu belirli bir teknolojiyle (JPA, REST, Kafka) uygulayan sınıftır.

Geçtiği dersler: Hexagonal Mimari

Percentage of Volume: her dilimde gerçekleşen hacmin sabit bir yüzdesini alan algoritma. Payı tutar; emrin bitmesini garanti etmez.

Geçtiği dersler: TWAP, VWAP, POV

Basit olmayan bir istekten önce tarayıcının gönderdiği OPTIONS isteği. Sunucu metot ve başlıklara izin vermezse asıl istek hiç gönderilmez.

Geçtiği dersler: CORS

Kubernetes'in SIGTERM'den önce container içinde çalıştırdığı komut. Kısa bir sleep, load balancer'ın pod'u listeden çıkarmasına zaman tanır.

Geçtiği dersler: Graceful Shutdown

Anlamı ve kuralı olan bir değeri (para, e-posta, hesap numarası) çıplak bir ilkel tiple (long, String, BigDecimal) taşımak. Derleyici iki long'u birbirinden ayıramaz.

Geçtiği dersler: Value Object ve Record

HTTP API hataları için RFC 9457 standardındaki gövde: type, title, status, detail, instance. Spring 6'da hazır bir sınıf olarak gelir.

Geçtiği dersler: Validation ve Hata Yönetimi

Ortama göre değişen ayar ve bean kümesi. spring.profiles.active=prod, application-prod.yml dosyasını ve @Profile("prod") bean'lerini devreye alır.

Geçtiği dersler: Konfigürasyon ve Profiller

Sorgudan entity yerine yalnızca gereken alanları taşıyan bir tip döndürmek: interface ya da record. Seçilen sütunlar azalır, persistence context'e hiçbir şey girmez.

Geçtiği dersler: JPA Projection ve DTO

Modelin okuduğu içeriğe (web sayfası, belge, depo dosyası) gizlenmiş talimatların, modelin davranışını değiştirmesi. İçerik veri olmalı, talimat değil.

Geçtiği dersler: Ajan Tabanlı Geliştirme

Açık bir transaction varken yeni bir `@Transactional` metodun ne yapacağını belirleyen ayar. Varsayılan `REQUIRED` var olana katılır, yeni açmaz.

Geçtiği dersler: Transaction Propagation ve Rollback Yayılımı

Spring'in ayar okuduğu bir kaynak: application.yml, profil dosyası, ortam değişkenleri, komut satırı. Aynı anahtar birden çok kaynakta varsa önceliği yüksek olan kazanır.

Geçtiği dersler: Konfigürasyon ve Profiller

Protocol Buffers: alanları adla değil numarayla taşıyan ikili mesaj biçimi. Küçüktür ve şemayla okunur; numara bir kez verilir, değişmez.

Geçtiği dersler: gRPC ve REST

Spring'in bean'in yerine koyduğu sarmalayıcı nesne. `@Transactional` gibi anotasyonlar burada çalışır — çağrı proxy'den geçmezse hiçbir şey olmaz.

Geçtiği dersler: IoC ve Dependency Injection, Bean Yaşam Döngüsü ve Scope'lar, Transaction Propagation ve Rollback Yayılımı, Spring'in İçindeki Kalıplar, AOP, Proxy ve Self-Invocation Tuzağı, Annotation ve Reflection

Bir sorgunun sonucu olarak yalnızca id listesini saklayan cache. Sorgudaki tablolardan biri Hibernate üzerinden değişince geçersiz olur; entity'ler L2'de değilse N+1 üretir.

Geçtiği dersler: İkinci Seviye Cache

Bir SQL sorgusu için olası yürütme planlarının maliyetini tahmin edip en ucuz görüneni seçen bileşen. Maliyet tabloların istatistiklerine dayanır.

Geçtiği dersler: Sorgu Planı ve Join Algoritmaları

Kopyaların çoğunluğu. N kopyada okuma R, yazma W kopyadan cevap bekliyorsa ve R + W > N ise okuma son yazmayı mutlaka görür.

Geçtiği dersler: Tutarlılık Seviyeleri ve Quorum

Sonucun thread'lerin hangi sırayla çalıştığına bağlı olması. Kod çoğu zaman doğru çalışır, sonra bir gün çalışmaz.

Geçtiği dersler: useEffect

Bir uzlaşma algoritması: lider çoğunluk oyuyla seçilir, yazma çoğunluk saklayınca onaylanır. etcd ve Kafka KRaft bunu kullanır.

Geçtiği dersler: Lider Seçimi ve Split-Brain

Retrieval-augmented generation: soruyla ilgili belgeleri bulup modelin bağlamına koymak ve modelden onlara dayanarak cevap vermesini istemek.

Geçtiği dersler: RAG

Bir istemcinin belirli sürede yapabileceği istek sayısını sınırlamak. Aşan istek 429 Too Many Requests alır; birden çok gateway varsa sayaç paylaşılmalıdır.

Geçtiği dersler: Rate Limiting, API Gateway ve Service Discovery

CQRS'te yalnızca okumak için tutulan, ekranın sorusuna göre şekillenmiş veri. Yazma tarafındaki değişikliklerden beslenir; silinip yeniden kurulabilir.

Geçtiği dersler: CQRS ve Event Sourcing

Bir kullanıcının kendi yaptığı değişikliği sonraki okumalarında mutlaka görmesi garantisi. Replikalardan okurken kendiliğinden sağlanmaz.

Geçtiği dersler: Replikasyon ve Okuma Replikaları

Kubernetes'in "bu pod şu an trafik almaya hazır mı?" sorusu. Düşerse pod yeniden başlatılmaz, yalnızca load balancer'dan çıkarılır.

Geçtiği dersler: Yük Dengeleme, Yayın Stratejileri, Actuator ve Gözlemlenebilirlik

Consumer group'a üye girip çıktığında partition'ların yeniden dağıtılması. Klasik biçiminde tüm grup kısa süre durur — kapasite eklemenin görünmeyen bedeli budur.

Geçtiği dersler: Kafka

Bileşenleri değişmez olan, equals/hashCode/toString'i derleyicinin ürettiği veri taşıyıcısı sınıf.

Geçtiği dersler: Java 8'den 21'e

Kodun dışarıdan görülen davranışını değiştirmeden iç yapısını küçük, güvenli adımlarla değiştirmek. Davranış değişiyorsa artık refactoring değildir.

Geçtiği dersler: Code Smell ve Refactoring

İki değerin aynı nesne olup olmadığı. React prop'ları böyle karşılaştırır — aynı içerikli iki nesne farklı referanslarsa React onları farklı sayar.

Bir nesnenin heap'teki adresini tutan değer. Java'da değişkenler nesneyi değil, nesneye giden referansı tutar.

Geçtiği dersler: Stack, Heap ve Pass-by-Value

Programın çalışırken kendi sınıflarını, metotlarını, alanlarını ve notlarını incelemesi; nesne kurup metot çağırabilmesi.

Geçtiği dersler: Annotation ve Reflection

Materialized view'ı, yenileme sırasında okuyucuları bekletmeden yenilemek. View üzerinde benzersiz bir indeks ister.

Geçtiği dersler: Materialized View

Havuzun thread'leri ve kuyruğu doluyken gelen işe ne olacağını seçen kural. AbortPolicy exception fırlatır; CallerRunsPolicy işi çağıranın thread'inde çalıştırır.

Geçtiği dersler: @Async ve Thread Havuzu

Boot'un aynı property'yi farklı yazımlarla eşleştirmesi: payment.timeout ile PAYMENT_TIMEOUT aynı alana bağlanır. Eşleşmeyen ad sessizce yok sayılır.

Geçtiği dersler: Konfigürasyon ve Profiller

Bir replikanın primary'deki değişiklikleri ne kadar geriden uyguladığı. Bu süre boyunca replikadan yapılan okumalar eski veriyi gösterir.

Geçtiği dersler: Replikasyon ve Okuma Replikaları, Çok Bölgeli Kurulum

FIX'te kaybolan mesajları belirli bir numaradan itibaren tekrar isteyen mesaj (MsgType 2). Tekrar gelenler PossDup işaretlidir.

Geçtiği dersler: FIX Oturumu ve Sıra Numarası

Bir nesne ortadan kalksaydı serbest kalacak toplam bellek: nesnenin kendisi ve yalnızca onun sayesinde canlı kalan her şey.

Geçtiği dersler: Prod'da Teşhis

Sunucunun istemciye ne zaman tekrar deneyebileceğini söylediği HTTP başlığı. Saniye sayısı ya da bir tarih olur; çoğunlukla 429 ve 503 ile gelir.

Geçtiği dersler: Rate Limiting

Transaction'a konan "bu artık commit edilemez" bayrağı. İç bir çağrıda istisna olduğunda konur; sen istisnayı yutsan bile dıştaki commit patlar.

Geçtiği dersler: Transaction Propagation ve Rollback Yayılımı

Uygulama kopyalarını tek tek yeni sürüme geçiren dağıtım. Bir süre eski ve yeni kod aynı veritabanıyla birlikte çalışır.

Geçtiği dersler: Yayın Stratejileri, Kesintisiz Şema Değişikliği

Mesajın üstüne yazılan, noktayla ayrılmış adres; örneğin odeme.tamamlandi.tr. Exchange bunu kuyrukların bağlantılarıyla karşılaştırır.

Geçtiği dersler: RabbitMQ

Veritabanının, sorgu ne olursa olsun yalnızca bir politikaya uyan satırları göstermesi. PostgreSQL'de CREATE POLICY ile tanımlanır.

Geçtiği dersler: Kiracı Ayrımı

RPO, bir felakette en fazla ne kadar süreye ait verinin kaybolabileceğidir; RTO, sistemin ne kadar sürede yeniden çalışacağıdır.

Geçtiği dersler: Yedek ve Geri Dönüş

Farklı makinelerin saatleri arasındaki fark. NTP onu küçültür ama sıfırlamaz; yakın iki olay zaman damgasına göre ters sıralanabilir.

Geçtiği dersler: Mantıksal Saatler

Birden fazla servise yayılan işi yerel transaction'lara bölüp, başarısızlıkta telafi işlemleriyle geri saran desen. Atomiklik vermez, eventual consistency verir.

Geçtiği dersler: Saga Pattern

Menkul kıymetleri yatırımcılar adına tutan ve kaydını tutan kuruluş. Aracı kurumun kendi kaydıyla düzenli olarak karşılaştırılır.

Geçtiği dersler: Mutabakat

Trace'lerin yalnızca bir kısmını dışarı göndermek. Karar ilk serviste verilir ve traceparent'taki bayrakla aşağıya taşınır; trace ya bütün ya hiç kaydedilir.

Geçtiği dersler: Dağıtık Tracing

Static Application Security Testing: kodu çalıştırmadan güvenlik açığı kalıplarını (SQL injection, sabit şifre) arayan analiz. Semgrep, SpotBugs FindSecBugs, CodeQL örnek.

Geçtiği dersler: AI Kodunu Gözden Geçirmek

SQL Server'da READ_COMMITTED_SNAPSHOT: okuyucu, yazanı beklemek yerine satırın onaylanmış son sürümünü okur. Yarım veriyi görmez.

Geçtiği dersler: SQL Server'da Kilit Yükseltme

Planner'ın bir plan adımından kaç satır çıkacağına dair tahmini. İstatistikler eskiyse tahmin yanlış olur ve maliyet hesabı onunla birlikte yanılır.

Geçtiği dersler: Sorgu Planı ve Join Algoritmaları

Olay şemalarının sürümlerini saklayan ve yeni bir şemayı eskileriyle karşılaştıran servis. Uyumsuz şemayı kaydetmez, böylece yayınlanamaz.

Geçtiği dersler: Olay Şemasının Evrimi

Verinin biçimini veritabanının değil, veriyi okuyan uygulamanın bilmesi. Şema ortadan kalkmaz; koda taşınır ve eski biçimler yenileriyle yan yana birikir.

Geçtiği dersler: SQL mi, NoSQL mi?

Bir değeri yalnızca belirli bir kod bloğu çalışırken görünür kılan, değiştirilemez bağ. Blok bitince bağ da biter. Java 25'te kalıcı oldu.

Geçtiği dersler: ThreadLocal ve ScopedValue

Sayfayı sesli okuyan ya da Braille ekrana aktaran yazılım (NVDA, VoiceOver). Görüntüye değil, HTML'deki rol, ad ve duruma bakar.

Geçtiği dersler: Erişilebilirlik Temelleri

Hangi tiplerin kendisini genişletebileceğini açıkça sayan sınıf veya arayüz. Hiyerarşi kapalı olduğu için derleyici bütünlük denetimi yapabilir.

Geçtiği dersler: Java 8'den 21'e

Borsa gününün bir parçası: açılış öncesi, açılış seansı, sürekli işlem, kapanış seansı. Her birinde emirler farklı kurallarla işler.

Geçtiği dersler: Piyasa Saatleri ve Canlıya Alma

Persistence context'ler arasında paylaşılan, entity durumunu id'ye göre tutan Hibernate cache'i. İsteğe bağlıdır; bir sağlayıcı (JCache, Infinispan) ve entity başına işaret ister.

Geçtiği dersler: İkinci Seviye Cache

Bir koşulun satırların ne kadarını elediği. Sadece birkaç farklı değer alan bir sütunda indeks çoğu zaman hiç kullanılmaz.

Geçtiği dersler: SQL İndeksleme ve EXPLAIN

Bir bean'in kendi metodunu `this` üzerinden çağırması. Proxy devre dışı kalır ve anotasyon sessizce uygulanmaz.

Geçtiği dersler: AOP, Proxy ve Self-Invocation Tuzağı

Sunucunun açık tuttuğu tek bir HTTP cevabına olay yazdığı, tek yönlü akış. Tarayıcıda EventSource ile açılır ve kopunca kendisi yeniden bağlanır.

Geçtiği dersler: Cevabı Akıtmak, Canlı Veri

Bir servisin o an çalışan instance'larının adreslerini çalışma anında bulmak. Kayıt servisi (Eureka, Consul) ya da platform (Kubernetes Service) bu listeyi güncel tutar.

Geçtiği dersler: API Gateway ve Service Discovery

Tarayıcıda sayfa ile ağ arasında duran betik. İstekleri yakalar; önbellekten mi ağdan mı cevap verileceğine karar verir.

Geçtiği dersler: Çevrimdışı Uygulama

Yalnızca web katmanını (servlet) çalıştıran sunucu, örneğin Tomcat. JPA gibi kurumsal kütüphaneleri getirmez; tam uygulama sunucusu (WildFly) getirir.

Geçtiği dersler: WAR ve Uygulama Sunucusu

Bir satırın hangi shard'a gideceğini belirleyen kolon. Sorgu onu içeriyorsa tek shard'a, içermiyorsa hepsine gider.

Geçtiği dersler: Sharding ve Shard Anahtarı

Bir tablonun satırlarını birden çok veritabanına bölmek. Her shard verinin bir parçasını taşır; yazma ve depolama yükü bölünür.

Geçtiği dersler: Sharding ve Shard Anahtarı

Cevap belli olur olmaz durmak. `findFirst` ve `anyMatch` tüm veriyi gezmeden çıkar — sonsuz stream'leri çalışabilir kılan şey budur.

Geçtiği dersler: Stream API ve Tembellik

Ağdaki konuma değil, her isteğin kanıtlanmış kimliğine ve iznine güvenen güvenlik yaklaşımı.

Geçtiği dersler: Servisler Arası Kimlik

Sürece 'kapan' diyen işletim sistemi sinyali. Süreç temizlik yapabilir; Kubernetes grace süresi dolunca yakalanamayan SIGKILL gönderir.

Geçtiği dersler: Graceful Shutdown

LSM'de dosyaları arka planda birleştirip eski sürümleri ve mezar taşlarını atma işi. Ek yazma pahasına okumayı kısaltır.

Geçtiği dersler: LSM Ağacı

Derlenmiş her .class dosyasında yazan sürüm numarası: Java 8 için 52, Java 21 için 65. Bir JVM kendinden yeni sürümü okumaz.

Geçtiği dersler: JDK 8'den 21'e Geçiş

Parola, anahtar ve token gibi sırları saklayan ve uygulamaya çalışırken veren sistem; örneğin Vault ya da Kubernetes sırları.

Geçtiği dersler: Sırlar

Bir sırrı yenisiyle değiştirip eskisini geçersiz kılmak. Sızan bir sırrı güvenli hâle getirmenin tek yolu.

Geçtiği dersler: Sırlar

FIX oturumunda her mesaja verilen, birer artan numara (MsgSeqNum, tag 34). Boşluk kayıp, küçük numara tekrar demektir.

Geçtiği dersler: FIX Oturumu ve Sıra Numarası

Koda doğrudan yazılmış, anlamı yalnızca yazanın kafasında olan sabit. Asıl maliyeti arama yapıldığında ortaya çıkar.

Varsayılan bean kapsamı: konteyner başına tek örnek, tüm enjeksiyon noktaları aynı nesneyi paylaşır.

Geçtiği dersler: IoC ve Dependency Injection, Yaratımsal Kalıplar

Service level indicator: servisin ölçülen güvenilirlik sayısı. Örneğin başarılı isteklerin toplam isteğe oranı ya da belli bir süreden hızlı dönenlerin oranı.

Geçtiği dersler: SLO ve Hata Bütçesi

Service level objective: bir SLI'ya konan hedef, örneğin 30 günde yüzde 99.9 başarılı istek. Müşteriye verilen SLA'dan sıkı tutulur.

Geçtiği dersler: SLO ve Hata Bütçesi

Bileşenin bütün çıktısını kayıtlı bir kopyayla karşılaştıran test. Her farkta kırmızı yanar; neyin önemli olduğunu söylemez.

Geçtiği dersler: Bileşen Testi

Satırı silmek yerine deleted gibi bir alanla işaretleyip uygulamada gizlemek. Bilgi denetim için tabloda kalır.

Geçtiği dersler: Soft Delete

Kodun ne kadar "ne yapılacak" ne kadar "nasıl yapılacak" anlattığı. Bir fonksiyonda ikisi karışırsa okuyucu iki düzeyi aynı anda takip etmek zorunda kalır.

Geçtiği dersler: Temiz Kod

Bir metodun çağırana verdiği söz: neyi kabul eder, ne döndürür, hangi hataları atar. İmzada görünmeyen kısmı da sözleşmenin parçasıdır.

Geçtiği dersler: SOLID, Nesne Yönelimli Tasarım

İki servisin birbirinden ne beklediğini otomatik olarak kontrol eden test. Karşı servisin değişikliği seni kırıyorsa, canlıya çıkmadan söyler.

Geçtiği dersler: Sözleşme Testleri

Bir trace'in tek bir adımı: bir gelen istek, bir giden çağrı ya da bir mesaj. Kendi spanId'si, süresi ve kendisini başlatan span'in id'si (parent) vardır.

Geçtiği dersler: Dağıtık Tracing

Spring Data JPA'da tek bir filtre koşulunu anlatan küçük bir parça. Dolu filtrelerin parçaları çalışırken birleştirilir; Criteria API değerleri parametre olarak gönderir.

Geçtiği dersler: Dinamik Sorgu

Ağ bölününce iki tarafın da kendi liderini seçip yazması. Birleşince iki farklı geçmiş olur ve biri silinmek zorundadır.

Geçtiği dersler: Lider Seçimi ve Split-Brain

Kullanıcının yazdığı metnin sorgu metnine karışıp sorgunun yapısını değiştirmesi. Değer bağlı parametre olarak gönderilince olamaz.

Geçtiği dersler: Dinamik Sorgu

Bir veritabanının standart SQL'e eklediği ya da ondan farklı uyguladığı sözdizimi ve davranışlar: T-SQL, PL/SQL, PL/pgSQL.

Geçtiği dersler: Aynı Sorgu, Üç Lehçe

Saldırganın sunucuya kendi seçtiği bir adresi çağırtması. Sunucu, saldırganın ulaşamadığı iç servislere ulaşabildiği için tehlikelidir.

Geçtiği dersler: SSRF

Her thread'in kendine ait, metot çağrılarının üst üste yığıldığı bellek alanı. Metot bitince o kare otomatik silinir.

Geçtiği dersler: Stack, Heap ve Pass-by-Value

Bir özellik için gereken bağımlılıkları tek paket hâlinde getiren boş bir modül. Kod içermez; asıl işi classpath'e düşen sınıflara bakan auto-configuration yapar.

Geçtiği dersler: Auto-configuration

Davranış duruma göre değişiyorsa durumu açık bir tip olarak tutup her durumda izin verilen işlemleri tanımlamak. Geçersiz kombinasyonlar ifade edilemez olur.

Geçtiği dersler: Davranışsal Kalıplar

Sunucunun istekler arasında istemciye özel durum saklamaması. Sınavı tek soru: rastgele bir pod'u öldürdüğünde kullanıcı bir şey kaybeder mi?

Geçtiği dersler: Oturum Yönetimi ve Stateless Ölçekleme

Nesneye değil sınıfa ait olan alan. Kaç nesne üretilirse üretilsin tek bir kopyası vardır ve hepsi onu paylaşır.

Geçtiği dersler: final ve static

new yerine nesneyi döndüren adı olan bir static metot: List.of, Integer.valueOf, Money.of. Hazır bir örnek ya da bir alt tip dönebilir.

Geçtiği dersler: Yaratımsal Kalıplar

Bir kullanıcının isteklerini hep aynı sunucuya yönlendirmek. Sorunu çözmez, erteler: o sunucu ölünce veya deploy olunca oturum kaybolur.

Geçtiği dersler: Oturum Yönetimi ve Stateless Ölçekleme

Toplayıcının çalışabilmesi için tüm uygulama thread'lerinin durdurulduğu aralık. Gecikmeye duyarlı bir serviste p99'u bozan şey budur.

Geçtiği dersler: Garbage Collection

CPU'nun yazmaları ana belleğe göndermeden önce beklettiği küçük kuyruk. İki çekirdeğin birbirinin yazmasını gecikmeli görmesinin donanım sebebi budur.

Geçtiği dersler: Java Memory Model ve Yeniden Sıralama

Bir monoliti tek seferde yeniden yazmak yerine önüne bir yönlendirici koyup yetenekleri tek tek yeni servislere taşımak. Adını, konak ağacını yavaşça saran incir türünden alır.

Geçtiği dersler: Strangler Fig ve API Sürümleme

Aynı işin farklı yapılış biçimlerini ayrı nesnelere taşıyan kalıp. Çağıran hangi stratejinin çalıştığını bilmez; yeni bir biçim yeni bir sınıftır.

Geçtiği dersler: Spring'in İçindeki Kalıplar

Koda doğrudan yazılan metinlerin tek kopya olarak tutulduğu ortak raf. Aynı sabit metni kullanan her yer aynı nesneyi paylaşır.

Geçtiği dersler: String

Log satırlarını alanlardan oluşan kayıtlar (çoğunlukla JSON) olarak yazmak. Arama metin içinde değil, customerId gibi alanlarda yapılır.

Geçtiği dersler: Yapılandırılmış Loglama

Sık okunan sınırlı bir parçayı (ör. son 10 yorum) ana dokümana gömüp tamamını ayrı koleksiyonda tutan doküman modelleme kalıbı.

Geçtiği dersler: Doküman Modelleme

Asıl sahibi sunucu olan veri: bakiye, hareketler. Ekranda tutulan hâli bir önbellektir; başka bir yerde değişince bayatlar ve yeniden istenmelidir.

Geçtiği dersler: State Nerede Yaşamalı?

Projeye eklenen her bağımlılığın getirdiği risk: bakımsız kütüphane, lisans uyumsuzluğu, ele geçirilmiş paket. AI önerileri bağımlılık eklemeyi çok kolaylaştırır.

Geçtiği dersler: AI Kodunu Gözden Geçirmek

try-with-resources'ta kaynak kapatılırken atılan ve asıl hatanın yerine geçmek yerine ona eklenen ikinci exception. `getSuppressed()` ile okunur.

Geçtiği dersler: Exception Yönetimi

Veritabanı yapısını ya da içindeki veriyi sürümlü bir betikle değiştirmek. Flyway ve Liquibase bunu her ortamda aynı sırayla çalıştırır.

Geçtiği dersler: Enum Eşleme

Tek bir mantıksal tabloyu, örneğin aylara göre, aynı veritabanında ayrı parçalarda saklamak. Sorgular yine tek tabloya yazılır.

Geçtiği dersler: Tablo Bölümleme

İşlemden sonra menkul kıymetin ve paranın el değiştirmesi. İşlem günü ile takas günü arasında kayıtlar geçici olarak farklı görünür.

Geçtiği dersler: Mutabakat, Takas ve DvP

Spring'in iş çalıştırma soyutlaması. @Async metotları varsayılan olarak Boot'un otomatik kurduğu ThreadPoolTaskExecutor'da çalışır: core 8 thread ve sınırsız kuyruk.

Geçtiği dersler: @Async ve Thread Havuzu

Önceki adımın etkisini iş mantığı seviyesinde geri alan yeni bir işlem. Rollback değildir: ödeme silinmez, iade edilir — tarih korunur.

Geçtiği dersler: Saga Pattern

Her isteğe bağlı parametre için bir öncekini çağıran yeni bir constructor eklemek. Çağrı noktası uzun, konumsal ve aynı tipteki argümanlar kolayca yer değiştirir.

Geçtiği dersler: Yaratımsal Kalıplar

Bir nesneden veriyi isteyip kararı dışarıda vermek yerine, nesneye ne istediğini söylemek. Kural, koruduğu verinin yanında kalır.

Geçtiği dersler: DRY, KISS, YAGNI ve Demeter

Effect'in döndürdüğü fonksiyon. Unmount'ta **ve** effect her yeniden çalışmadan önce koşar; ikincisi en çok atlanan kısımdır.

Geçtiği dersler: useEffect

Modelin bir sonraki parçayı ne kadar cesur seçeceğini belirleyen ayar. Sıfırda hep en olası parça seçilir; cevap tutarlı olur ama doğru olmak zorunda değildir.

Geçtiği dersler: Dil Modeli Nasıl Cevap Üretir

Bir işin değişmeyen iskeletini tek yerde tutup değişen adımları dışarıdan (alt sınıf ya da callback olarak) alan kalıp. Spring'de JdbcTemplate ve TransactionTemplate bunun örneği.

Geçtiği dersler: Spring'in İçindeki Kalıplar

Stream'i tüketip sonuç üreten işlem — `collect`, `forEach`, `count`. Pipeline ancak bu çağrıldığında çalışmaya başlar.

Geçtiği dersler: Stream API ve Tembellik

Her kelimeyi geçtiği satırların listesine bağlayan yapı. Tam metin araması tabloyu değil, yalnızca aranan kelimenin listesini okur.

Geçtiği dersler: Tam Metin Arama

Delivery versus Payment: takas sisteminin menkul kıymet ile parayı aynı anda hareket ettirmesi. Biri eksikse ikisi de yerinde kalır.

Geçtiği dersler: Takas ve DvP

Uygulama bağlamının yalnızca ilgili parçasını kuran test anotasyonu — `@WebMvcTest`, `@DataJpaTest` gibi. Kazancı hızdan çok odaktır.

Geçtiği dersler: Spring Test Dilimleri ve Context Cache

Bir testin beklenen değeri nereden aldığı. Beklenen değer test edilen koddan çıkarılırsa, test o kodun hatasını da doğru kabul eder.

Geçtiği dersler: AI ile Test ve Güvenlik

Her testin kendi taze durumuyla başlaması; bir testin sonucu başka bir testin bıraktığı veriye ya da çalışma sırasına bağlı olmaz.

Geçtiği dersler: Kararsız Testler

Test sırasında Docker'da gerçek bağımlılıklar (PostgreSQL, Kafka, Redis) başlatan kütüphane. Testler canlıdaki yazılımın aynısıyla koşar.

Geçtiği dersler: Testcontainers

Bileşeni kullanıcı gibi test etmeye yarayan kütüphane: öğeleri rol, etiket ve metinle bulur, yazar, tıklar ve ekranda ne olduğuna bakar.

Geçtiği dersler: Bileşen Testi

O anda JVM'deki bütün thread'lerin adını, durumunu ve yığınını gösteren metin. Uygulamayı durdurmadan saniyeler içinde alınır.

Geçtiği dersler: Prod'da Teşhis

Görevleri sabit ya da sınırlı sayıda, yeniden kullanılan thread'e dağıtan yapı. Her görev için yeni thread açmanın bellek ve zamanlama maliyetini önler.

Geçtiği dersler: Bulkhead, Concurrency Araçları, ThreadLocal ve ScopedValue

Aynı değişken için her thread'e ayrı bir değer veren yapı. Değer remove() edilene ya da thread ölene kadar kalır; havuzdaki thread ise ölmez.

Geçtiği dersler: ThreadLocal ve ScopedValue

Birim zamanda yapılan iş miktarı. GC bağlamında: CPU'nun ne kadarı uygulamanın işini yapıyor, ne kadarı toplayıcıya gidiyor.

Geçtiği dersler: Garbage Collection

Çok sayıda istemcinin aynı anda aynı kaynağa yüklenmesi; örneğin bir kesintiden sonra herkesin aynı anda tekrar denemesi.

Geçtiği dersler: Retry, Backoff ve Jitter

Bir zincirdeki timeout değerlerinin içten dışa artacak şekilde bölünmesi. Dıştaki içtekinden küçükse çağıran vazgeçer ama iş devam eder.

Geçtiği dersler: Servisler Arası İletişim Desenleri, BFF, Feign Client

`value is User` imzalı, true dönünce derleyiciye tipi daraltmasını söyleyen fonksiyon. Kontrolü sen yazarsın — gövde yanlışsa derleyici seni durduramaz.

Geçtiği dersler: TypeScript Tip Sistemi ve Daraltma

Dil modelinin metni okuyup yazdığı küçük parça: bir kelime, kelimenin bir kısmı ya da bir işaret. Bağlam penceresi de token sayısıyla ölçülür.

Geçtiği dersler: Dil Modeli Nasıl Cevap Üretir

Kapasitesi kadar jeton tutan ve belli bir hızla dolan bir kova. Her istek bir jeton harcar; kova kısa patlamalara izin verir, uzun vadede hızı dolum hızında tutar.

Geçtiği dersler: Rate Limiting

Tarayıcı uygulamasının OAuth token'larını BFF'in sunucu tarafında tutması; tarayıcıya yalnızca HttpOnly bir oturum cookie'si verilir ve BFF token'ı arka servislere kendisi ekler.

Geçtiği dersler: BFF'de Güvenlik ve Alternatifler

Cevaptan yalnızca ihtiyaç duyduğu alanları okuyan, tanımadığı alanları görmezden gelen istemci. Sunucunun alan eklemesi onu kırmaz.

Geçtiği dersler: Strangler Fig ve API Sürümleme

W3C Trace Context standardının HTTP (ve mesaj) başlığı. Sürüm, traceId, çağıranın spanId'si ve örnekleme bayrağını taşır; karşı servis aynı trace'e buradan katılır.

Geçtiği dersler: Dağıtık Tracing

Time to live: bir cache girdisinin ne kadar süre geçerli sayılacağı. Süre dolunca girdi silinir ve sonraki okuma kaynağa gider; o süre boyunca eski veri görülebilir.

Geçtiği dersler: Cache Stratejileri, Spring Cache

Her kullanıcı için rastgele üretilip parolaya eklenen değer. Aynı parolaların aynı hash'i üretmesini ve hazır tabloların işe yaramasını engeller.

Geçtiği dersler: Parola Saklama

Sözleşmeyi karşı servisi kullanan tarafın yazdığı yaklaşım: yalnızca okuduğu alanlar. Sağlayıcı her build'inde onu doğrular.

Geçtiği dersler: Sözleşme Testleri

Time-Weighted Average Price: emri zamana eşit bölen algoritma. Her dilimde aynı miktarı alır; hacmi hesaba katmaz.

Geçtiği dersler: TWAP, VWAP, POV

Birden çok veritabanını tek transaction gibi bitiren protokol: koordinatör önce herkese 'hazır mısın?' diye sorar, hepsi evet derse COMMIT, biri hayır derse ABORT gönderir.

Geçtiği dersler: Dağıtık Transaction

Derleyicinin generic tip argümanlarını kontrol ettikten sonra silmesi. Runtime'da List<String> ile List<Integer> aynı sınıftır.

Geçtiği dersler: Generics ve Type Erasure

Oracle'ın, güncellenen satırların eski değerlerini tuttuğu alan. Geri alma ve tutarlı okuma buradan yapılır; süresi dolan undo yeniden kullanılır.

Geçtiği dersler: MVCC ve Kilitler

Her değeri kabul eden ama kullanmadan önce daraltmayı zorunlu kılan tip. `any` tüm kontrolü kapatır, `unknown` kapatmaz — bilinmeyen veri için doğru olan budur.

Collections.unmodifiableList gibi, yazmayı reddeden ama altındaki koleksiyonun değişikliklerini yansıtan salt okunur bir görünüm. Kopya değildir.

Geçtiği dersler: Sınıf, Nesne ve Kapsülleme

Depoda eski biçimde duran bir olayı, okunurken yeni biçime çevirmek. Olayın kendisi değişmez; yalnızca kod onu yeni sürüm gibi görür.

Geçtiği dersler: CQRS ve Event Sourcing

Kayıt varsa güncelleyip yoksa ekleyen tek işlem. PostgreSQL'de ON CONFLICT, SQL Server ve Oracle'da MERGE ile yazılır; eşzamanlılıkta davranışları farklıdır.

Geçtiği dersler: Aynı Sorgu, Üç Lehçe

Dünyanın ortak saat referansı. Yaz saati yoktur; her saat dilimi UTC'ye göre bir ofsetle tanımlanır, örneğin İstanbul +03:00.

Geçtiği dersler: Zaman ve Saat Dilimleri

Uygulamanın verisiz hâli: HTML, JS, CSS ve ikonlar. Herkes için aynıdır; çevrimdışı açılış için önbellekte tutulur.

Geçtiği dersler: Çevrimdışı Uygulama

Bir sınıfın içindeki şeylerin birbirine ne kadar ait olduğu. Aynı sebeple değişen şeyler birlikte durmalı.

PostgreSQL'in, hiçbir sorgunun artık göremeyeceği eski satır sürümlerini temizleyip alanı yeniden kullanılabilir yapan işlemi. Çoğunlukla autovacuum yürütür.

Geçtiği dersler: MVCC ve Kilitler

Kimliği olmayan, değeriyle eşit sayılan ve değiştirilemeyen küçük nesne: Money, Email, Quantity. Kendi geçerlilik kuralını kurucusunda taşır.

Geçtiği dersler: Zengin Domain Modeli, Value Object ve Record

Sınıfta hiç kurucu yazılmadığında Java'nın kendiliğinden eklediği parametresiz, boş kurucu.

Geçtiği dersler: Constructor ve this

Her sunucu için ayrı bir sayaç tutan mantıksal saat. İki olayın birbirini görüp görmediğini, yani eşzamanlı olup olmadığını da söyler.

Geçtiği dersler: Mantıksal Saatler

Bir thread'in yazdığı değeri başka bir thread'in görüp görememesi. Görünürlük sorunu bir sıralama sorunu değildir: değer hiç görünmeyebilir.

Geçtiği dersler: Race Condition ve Görünürlük

Alanın her okumasının gerçekten yapılmasını ve her yazmasının diğer thread'lere görünmesini garanti eden belirteç. Görünürlük sağlar, atomiklik sağlamaz.

Geçtiği dersler: Java Memory Model ve Yeniden Sıralama

Volume-Weighted Average Price: hacimle ağırlıklandırılmış ortalama fiyat. VWAP algoritması beklenen hacim eğrisini izleyerek bu fiyata yaklaşmaya çalışır.

Geçtiği dersler: TWAP, VWAP, POV

Veritabanının her değişikliği tabloya yazmadan önce sırayla kaydettiği günlük. Çökmeden sonra toparlanmak, replika ve anına dönüş için kullanılır.

Geçtiği dersler: Yedek ve Geri Dönüş

Gezinme sırasında koleksiyon değişirse exception fırlatmayan, ama değişikliği görmeyebilen iterator. Anlık bir görüntü değildir.

Geçtiği dersler: ConcurrentHashMap

Bir olay olunca karşı sistemin senin verdiğin adrese kendiliğinden HTTP isteği atması. Sen sormazsın, o haber verir.

Geçtiği dersler: Webhook Almak

Tarayıcı ile sunucu arasında açık kalan, iki yönlü tek bağlantı. İki taraf da sık konuşuyorsa uygundur.

Geçtiği dersler: Canlı Veri

Generic tipte bilinmeyen bir tip argümanı: `?`, `? extends T` ya da `? super T`. Invariance'ı esnetmenin tek yolu.

Geçtiği dersler: Generics ve Type Erasure

Bir ilkel tipin nesne karşılığı: int için Integer, long için Long, boolean için Boolean. Koleksiyonlarda ve null gereken yerlerde kullanılır.

Geçtiği dersler: int ve Integer

İki transaction aynı veriyi okuyup farklı satırlara yazar; tek tek doğru olan kararlar birlikte bir kuralı bozar. Snapshot isolation bunu durdurmaz.

Geçtiği dersler: İzolasyon Seviyeleri

Yazmanın önce cache'e yapılıp veritabanına sonradan toplu aktarıldığı düzen. Yazma hızlanır; cache düşerse henüz aktarılmamış değişiklikler kaybolabilir.

Geçtiği dersler: Cache Stratejileri

Veritabanı ve mesaj kuyruğu gibi kaynakların two-phase commit'e katılması için standart arayüz. Java'da JTA ile kullanılır; kaynağın XA desteklemesi gerekir.

Geçtiği dersler: Dağıtık Transaction

Cross-site scripting: saldırganın script'inin bir sayfada o sitenin kendi kodu gibi çalışması. Script'in erişebildiği her şeye, localStorage dahil, erişir.

Geçtiği dersler: BFF'de Güvenlik ve Alternatifler, XSS

"You aren't gonna need it" — gelmeyen değişime bugünden hazırlanma. SOLID ile gerçek bir gerilimi vardır ve ikisi de haklıdır.

Geçtiği dersler: DRY, KISS, YAGNI ve Demeter

Modelden serbest metin yerine belirli alanları olan bir cevap, genelde JSON istemek. Biçimi kolaylaştırır ama doğrulamanın yerini tutmaz.

Geçtiği dersler: Modelin Cevabını Uygulamada Kullanmak

Kodda yapılan küçük bir değişikliğe rağmen hiçbir testin kırmızıya dönmemesi. O davranışı kontrol eden test eksiktir.

Geçtiği dersler: Kapsama ve Mutasyon

Kapasiteyi, aynı servisin daha çok kopyasını çalıştırarak artırmak. Tek makineyi büyütmeye dikey ölçekleme denir.

Geçtiği dersler: Yük Dengeleme

Bazı ülkelerin yılda iki kez saatleri bir saat oynatması. İlkbaharda bir saat hiç yaşanmaz, sonbaharda bir saat iki kez yaşanır.

Geçtiği dersler: Zaman ve Saat Dilimleri

Derleyicinin, JIT'in veya CPU'nun komutları yazdığın sıradan farklı çalıştırması. Tek thread'de sonucu değiştirmez; başka bir thread bunu görebilir.

Geçtiği dersler: Java Memory Model ve Yeniden Sıralama

Kaç kez üretilirse üretilsin aynı çıkan rapor. Verinin geçerli olduğu ve bilindiği tarihi, şablon sürümünü sabitler.

Geçtiği dersler: Düzenleyici Raporlama

Alıcının değişiklik akışını sırayla uygulayarak kendi belleğinde kurduğu emir defteri kopyası.

Geçtiği dersler: Piyasa Verisi

Bellek bolken nesneyi bırakan, sıkışınca temizlenen referans (SoftReference). OutOfMemoryError'dan önce bütün yumuşak referanslı nesneler temizlenir.

Geçtiği dersler: Bellek Sızıntısı ve Referans Türleri

Nesneyi tek başına canlı tutmayan referans (WeakReference). Nesneye başka güçlü referans yoksa ilk GC'de temizlenir ve get() null döner.

Geçtiği dersler: Bellek Sızıntısı ve Referans Türleri

Bir bölgenin saat kurallarının adı, örneğin Europe/Berlin. Hangi tarihte hangi ofsetin geçerli olduğunu bilir; sabit bir ofset değildir.

Geçtiği dersler: Zaman ve Saat Dilimleri

Ortak alanları alt entity'lere kopyalayan, kendisi entity olmayan üst sınıf. Tablosu yoktur; ona ilişki kurulamaz ve üzerinden sorgu yazılamaz.

Geçtiği dersler: Kalıtım Stratejileri

Bütün controller'lardan çıkan istisnaları tek yerde HTTP cevabına çeviren sınıf. İçindeki @ExceptionHandler metotları hangi istisnanın hangi koda eşleneceğini söyler.

Geçtiği dersler: Spring MVC, Validation ve Hata Yönetimi

Spring Boot 3.1 ile gelen işaret: bir konteyner bean'inin adresini ve kimlik bilgilerini bağlantı ayarlarına kendiliğinden yazar.

Geçtiği dersler: Testcontainers

Bir olayı transaction'ın belli bir aşamasında, varsayılan olarak commit'ten sonra işleyen Spring dinleyicisi.

Geçtiği dersler: Domain Olayları