SOLID — Beş Harf, Tek Soru

Evde bir lambayı değiştirmek için bütün evin elektriğini kesmek zorunda kaldığını düşün. Can sıkıcı, değil mi? Yazılımda da bazen tek bir şeyi değiştirmek, alakasız üç şeyi birden karartır.

Beş harfi bir anda ezberlemeyeceğiz. Harf harf gideceğiz, her harf küçük bir adım. Sonunda beşini yan yana koyunca hepsinin aynı soruyu sorduğunu göreceksin.

S — Single Responsibility

Küçük bir lokanta düşün: aşçı hem yemek yapıyor hem muhasebe tutuyor. Vergi kuralı değişince mutfak da durur.

1
class ReportService {
2
    String format(Sales s)   { /* muhasebe ne isterse */ }
3
    void email(String body)  { /* BT ne isterse */ }
4
}

1
class ReportFormatter { String format(Sales s) { /* ... */ } }
2
class ReportMailer    { void send(String body) { /* ... */ } }

O — Open/Closed

Çalışan bir dosyayı her yeni istekte yeniden açmak, her misafir geldiğinde duvar yıkmak gibidir. OCP, yeni şeyin yeni bir dosya olarak eklenebilmesini ister.

1. Varsayılanla oynat. if-else zincirinde beş yeni tip, çalışan PaymentProcessor’ı ve testini her seferinde yeniden açtı.
2. “PaymentHandler arayüzü” seç. Aynı beş tip yeni sınıflar olarak geldi; çalışan hiçbir dosyaya dokunulmadı.

L — Liskov Substitution

Liskov?Terimin tanımını açLiskov ikamesiAlt tip, üst tipin kullanıldığı her yerde sorunsuz yerine geçebilmeli. Ölçüt "gerçek hayatta öyle mi" değil, "üst tipi kullanan kod alt tiple de doğru çalışır mı".Sözlükte gör → ilkesi şunu der: alt sınıf, üst sınıfın yerine geçtiğinde kimse fark etmemeli. Derleyici bunu göremez, çünkü bozulan şey imza değil, verilen sözdür.

1
class Rectangle {
2
    void setWidth(int w)  { this.w = w; }
3
    void setHeight(int h) { this.h = h; }
4
    int area() { return w * h; }
5
}
6

7
class Square extends Rectangle {
8
    void setWidth(int w)  { this.w = w; this.h = w; }   // sözü bozdu
9
    void setHeight(int h) { this.h = h; this.w = h; }
10
}

Rectangle kullanan kod “genişliği değiştirirsem yükseklik sabit kalır” diye bir söz almıştı. Square bu sözü tutmuyor.

Bankada da aynısı olur: vadeli hesap da bir hesaptır ama vadesi dolmadan para çekilemez. Onu “çekilebilir” gibi göstermek, üst tipin sözleşme?Terimin tanımını açsözleşmeBir metodun çağırana verdiği söz: neyi kabul eder, ne döndürür, hangi hataları atar. İmzada görünmeyen kısmı da sözleşmenin parçasıdır.Liskov ihlalleri neredeyse her zaman imzayı değil sözleşmeyi bozar — bu yüzden derleyici onları yakalayamaz.Sözlükte gör →sini daraltır.

1
/**
2
 * Accepts any positive amount in the account's currency.
3
 * Fails only with InsufficientFundsException when the balance is too low.
4
 */
5
public interface Withdrawable {
6

7
    Money balance();
8

9
    void withdraw(Money amount);
10
}

1
public class DemandDepositAccount implements Withdrawable {
2

3
    private final Iban iban;
4
    private Money balance;
5

6
    public DemandDepositAccount(Iban iban, Money openingBalance) {
7
        this.iban = iban;
8
        this.balance = openingBalance;
9
    }
10

11
    @Override
12
    public Money balance() {
13
        return balance;
14
    }
15

16
    @Override
17
    public void withdraw(Money amount) {
18
        if (!amount.isPositive()) {
19
            throw new IllegalArgumentException("amount must be positive");
20
        }
21
        if (amount.isGreaterThan(balance)) {
22
            throw new InsufficientFundsException(iban, amount);
23
        }
24
        balance = balance.minus(amount);
25
    }
26
}

1
// Not Withdrawable, and it never claims to be. Its own promise is the payout at maturity.
2
public final class TimeDepositAccount {
3

4
    private static final BigDecimal DAYS_IN_YEAR = BigDecimal.valueOf(365);
5

6
    private final Money principal;
7
    private final BigDecimal annualRate;
8
    private final LocalDate openedOn;
9
    private final LocalDate maturesOn;
10

11
    public TimeDepositAccount(Money principal, BigDecimal annualRate, LocalDate openedOn, LocalDate maturesOn) {
12
        this.principal = principal;
13
        this.annualRate = annualRate;
14
        this.openedOn = openedOn;
15
        this.maturesOn = maturesOn;
16
    }
17

18
    // Simple interest for the term, before withholding tax.
19
    public Money payoutAtMaturity() {
20
        long days = ChronoUnit.DAYS.between(openedOn, maturesOn);
21
        BigDecimal interest = principal.value()
22
                .multiply(annualRate)
23
                .multiply(BigDecimal.valueOf(days))
24
                .divide(DAYS_IN_YEAR, 2, RoundingMode.HALF_UP);
25
        return new Money(principal.value().add(interest), principal.currency());
26
    }
27
}

1
// Another way to write it: reuse the demand account and switch withdrawals off.
2
public class TimeDepositAccount extends DemandDepositAccount {
3

4
    private final LocalDate maturesOn;
5

6
    public TimeDepositAccount(Iban iban, Money principal, LocalDate maturesOn) {
7
        super(iban, principal);
8
        this.maturesOn = maturesOn;
9
    }
10

11
    @Override
12
    public void withdraw(Money amount) {
13
        // Code written against Withdrawable, such as the ATM, never expects this exception.
14
        if (LocalDate.now().isBefore(maturesOn)) {
15
            throw new UnsupportedOperationException("locked until " + maturesOn);
16
        }
17
        super.withdraw(amount);
18
    }
19
}

I — Interface Segregation

Altmış tuşlu bir televizyon kumandası düşün; sen yalnızca sesi açmak istiyorsun. Asansör paneli ise sana sadece katları gösterir.

Interface Segregation, her kullanıcıya yalnızca işine yarayan tuşları vermeyi ister.

1
interface ReportStore {
2
    Report find(ReportId id);
3
    List<Report> findAll();
4
    void save(Report report);            // read-only clients never call this
5
    void delete(ReportId id);
6
    void purgeOlderThan(Duration age);   // only the nightly cleanup job does
7
}

1
interface ReportReader      { Report find(ReportId id); List<Report> findAll(); }
2
interface ReportWriter      { void save(Report report); void delete(ReportId id); }
3
interface ReportMaintenance { void purgeOlderThan(Duration age); }

Aynı sınıf üçünü birden uygulayabilir. Ama ekrandaki rapor listesi yalnızca ReportReader görür ve yanlışlıkla bir şey silemez.

D — Dependency Inversion

Duvara bir priz takılı: lambayı değiştirirken duvarı kırmazsın, çünkü ikisi aynı fişe uyar. Dependency Inversion da iş kurallarını veritabanına değil, kendi tanımladığı bir fişe bağlar.

Kötü:  OrderService ──► PostgresOrderRepository
                        (iş kuralı, altyapıya bağlı)

İyi:   OrderService ──► OrderRepository ◄── PostgresOrderRepository
                        (arayüz iş katmanında tanımlı)

Kritik nokta arayüzün nerede tanımlandığı. Arayüz altyapı paketinde duruyorsa ok yönü değişmemiştir, araya yalnızca bir dosya girmiştir.

Hepsi bir arada

Beş harfi tek tek geçtin. Şimdi yan yana koyalım:

Hepsi aynı soruyu soruyor: bu değiştiğinde başka nelere dokunmam gerekecek?

Üç küçük uyarı:

• SOLID bir teşhis aracıdır, hedef değil. Cevap “az yere” ise harfleri saymana gerek yok.
• Her ilkenin bir bedeli var. OCP dosya, ISP arayüz, DIP dolaylılık?Terimin tanımını açdolaylılıkBir şeye doğrudan değil, araya giren bir katman üzerinden ulaşmak. Esneklik verir, okurken bir adım daha attırır — bedava değildir.Sözlükte gör → ekler.
• Arayüz sayısı başarı değildir. Tek uygulaması olan arayüzü, ikinci uygulama gelince çıkarmak kolaydır.