final ve static — Kilitli Olan ve Ortak Olan

Sınıfta herkesin kendi defteri var, ama duvarda tek bir ortak pano duruyor. Birinin panoya yazdığını herkes görüyor.

Java’da iki küçük kelime tam bunu anlatır: biri ortak panoyu, öteki mürekkeple yazılmış, bir daha değiştirilemeyen satırı.

static: herkesin ortak panosu

Sıradan bir alan her nesnede ayrı ayrı durur. Başına static yazılmış bir alan ise sınıfa aittir ve tek bir kopyası vardır; buna static alan?Terimin tanımını açstatic alanNesneye değil sınıfa ait olan alan. Kaç nesne üretilirse üretilsin tek bir kopyası vardır ve hepsi onu paylaşır.Sınıf adıyla okunur (Ogrenci.toplam). Değişebilen bir static alan, birden çok thread ya da istek aynı anda yazdığında sessizce karışır; bu yüzden çoğu zaman yalnızca sabitler için kullanılır.Sözlükte gör → denir.

1
class Ogrenci {
2
    static int toplam = 0;   // duvardaki pano: tek kopya
3
    int notSayisi = 0;       // defter: her nesnede ayrı
4

5
    Ogrenci() {
6
        toplam++;            // herkes aynı panoya yazar
7
    }
8
}

Static bir metot da nesneye değil sınıfa aittir. Bu yüzden içinden notSayisi gibi bir nesnenin alanına doğrudan ulaşamaz: hangi öğrencinin defteri olduğunu bilmez.

final: bir kez atanır

final bir değişkene yalnızca bir kez değer atanabileceğini söyler. Sonra ona yeni bir değer atamaya çalışırsan derleyici durdurur.

Bir nesneyi gösteren değişkende final oku kilitler, kutunun içini değil. İçi de değişmesin istiyorsan nesnenin kendisi immutable?Terimin tanımını açimmutableOluşturulduktan sonra içi değişmeyen nesne. Anahtar olarak güvenlidir, çünkü hashCode'u hiç değişmez.Sözlükte gör → olmalıdır, örneğin List.of(...).

1
final List<String> liste = new ArrayList<>();
2
liste.add("elma");               // serbest: kutunun içi değişiyor
3
liste = new ArrayList<>();       // derleme hatası: ok kilitli
4

5
final List<String> sabit = List.of("elma");
6
sabit.add("armut");              // çalışırken hata: List.of değişmez

1. Varsayılanla oynat. final: ekleme çalıştı, yeniden atama derlenmedi, başkasının eklediği EUR listede göründü.
2. “unmodifiableList” seç. Görünüm üzerinden eklemek yasak, ama kaynak değişince görünüm de değişti.
3. “List.copyOf” seç. Liste baştan sona [TRY] kaldı.

Satır satır: sayaç nereye yazılıyor?

İki alanın farkını üç nesneyle izleyelim.

Sabitler: static final

İkisini birleştirince gerçek bir sabit elde edersin: tek kopya ve bir daha atanamaz. Adları geleneksel olarak büyük harfle yazılır.

1
static final int MAKS_DENEME = 3;
2
static final String BANKA_KODU = "0001";
3
static final List<String> PARA_BIRIMLERI = List.of("TRY", "USD", "EUR");

Son satıra dikkat: listenin kendisi de değişmez olduğu için bu gerçek bir sabittir. static final ile değişebilen bir liste ise hâlâ herkesin yazabildiği bir panodur.

Bir bankada hesap numaraları tam bu iki kelimeyle üretilir: banka kodu bir sabittir, sıradaki numara ise bütün hesapların paylaştığı tek bir sayaçtır.

1
public final class AccountNumbers {
2

3
    static final String BANK_CODE = "0001";
4
    // One counter shared by every account; AtomicLong keeps concurrent increments safe.
5
    private static final AtomicLong NEXT = new AtomicLong(1);
6

7
    private AccountNumbers() {
8
    }
9

10
    static String next() {
11
        return BANK_CODE + "-" + String.format("%08d", NEXT.getAndIncrement());
12
    }
13
}

1
public final class Account {
2

3
    private final String number;   // assigned once, never changes
4
    private BigDecimal balance = BigDecimal.ZERO;
5

6
    public Account() {
7
        this.number = AccountNumbers.next();
8
    }
9

10
    public String number() {
11
        return number;
12
    }
13
}

1
public class Main {
2
    public static void main(String[] args) {
3
        System.out.println(new Account().number());   // 0001-00000001
4
        System.out.println(new Account().number());   // 0001-00000002
5
    }
6
}

Tuzaklar

Static alanda istek verisi. Spring servisleri tek bir nesnedir ve aynı anda birçok isteği karşılar. static ya da sıradan bir alana “şu anki kullanıcı” yazarsan istekler birbirinin verisini görür.

Hiç boşalmayan static liste. Static bir koleksiyon program kapanana kadar yaşar. İçine ekleyip hiç silmezsen bellek yavaş yavaş dolar.

final’i değişmez sanmak. final yalnızca oku kilitler. İçerik de sabit kalsın istiyorsan değişmez bir tip kullan: List.of, record, String.

Kendini sına