Doküman Modelleme — Göm mü, Referans mı?

Blog platformu yorumları yazının içine gömdü; tek sorguyla sayfa açılıyordu. Sonra bir yazı viral oldu.

Birlikte okunan birlikte durur

İlişkisel modelde veri önce normalize edilir, sorgu sonra düşünülür. Doküman modelinde sıra terstir: önce uygulamanın veriyi nasıl okuduğuna bakılır.

Gömmek?Terimin tanımını açgömmeDoküman modelinde ilişkili veriyi ayrı bir koleksiyon yerine ana dokümanın içine koymak. Birlikte okunan ve sınırlı veri için tek okuma ve atomik yazma sağlar.Sözlükte gör →, ilişkili veriyi ana dokümanın içine koymaktır. Sipariş ve kalemleri hep birlikte okunur ve birlikte oluşturulur; tek dokümanda durdukları için tek okuma ve tek atomik yazma yeter.

Sınırsız büyüyen gömülmez

Kural basit: dizinin üst sınırını söyleyemiyorsan onu gömme. Siparişin kalemleri sınırlıdır; bir yazının yorumları, bir kullanıcının log kayıtları sınırsızdır.

Kendin gör

{ _id, title, body, comments: [ …tüm yorumlar… ] }

1. Varsayılanla oynat. Bütün yorumlar gömülü: popüler yazı ve kullanıcı sorguları sorunlu.
2. Referansa geç. Büyüme sorunu bitti, ama sayfa iki sorgu istiyor.
3. Karma modeli seç. Son 10 yorum yazıda, gerisi ayrı: hepsi uygun.
4. Sipariş → müşteri, referans. Eski faturalar yeni adresi gösteriyor.
5. Aynı ilişkide karma. Ad ve adres kopyalandı, e-posta tek yerde.

Arada kalan yollar

Çoğu gerçek model ne tamamen gömülü ne tamamen ayrıdır.

• Subset pattern?Terimin tanımını açsubset patternSık okunan sınırlı bir parçayı (ör. son 10 yorum) ana dokümana gömüp tamamını ayrı koleksiyonda tutan doküman modelleme kalıbı.Sözlükte gör →: en sık okunan sınırlı kısmı (son 10 yorum) göm, tamamını ayrı koleksiyonda tut.
• Extended reference?Terimin tanımını açextended referenceReferansın yanına ilgili dokümanın sık okunan birkaç alanının kopyasını koymak (ör. müşteri id'si ve adı). Okumayı ucuzlatır, kopyaların güncelliğini yönetmeyi gerektirir.Sözlükte gör →: referansın yanına sık okunan birkaç alanın kopyasını koy (müşteri id’si ve adı).
• Anlık kopya: faturadaki adres, sipariş anının kaydıdır; kopyalanması bir hata değil, bir gerekliliktir.

Kopyalanan her alan için sor: bu değer değişirse eski kopyalar güncellenmeli mi, yoksa o anın kaydı olarak mı kalmalı?

Bir banka hesabı bu üç yolu güzelce bir arada gösteriyor. Hesap sahipleri sınırlıdır, hareketler ise yıllarca birikir; bak her biri nereye yerleşiyor.

1
// Read on every app launch: balance, holders and the last few movements in one read.
2
db.accounts.insertOne({
3
  _id: "TR330006100519786457841326",          // IBAN
4
  currency: "TRY",
5
  balance: NumberDecimal("18250.75"),         // Decimal128, never a double
6
  holders: [                                  // bounded: an account has one or two holders
7
    { customerId: "C-1001", name: "Ayşe Yılmaz", role: "PRIMARY" }
8
  ],
9
  recentMovements: [                          // subset: at most 10, newest last
10
    { movementId: "M-88412", bookedAt: ISODate("2026-09-24T09:12:00Z"),
11
      amount: NumberDecimal("-1500.00"), description: "Kira" }
12
  ],
13
  schemaVersion: 2
14
});

1
// Unbounded: years of movements, so a separate collection linked by accountId.
2
db.movements.insertOne({
3
  _id: "M-88412",
4
  accountId: "TR330006100519786457841326",
5
  bookedAt: ISODate("2026-09-24T09:12:00Z"),
6
  amount: NumberDecimal("-1500.00"),
7
  currency: "TRY",
8
  // Snapshot of the counterparty at transfer time: if they later change their name,
9
  // this movement must still show what the bank sent.
10
  counterparty: { name: "Mehmet Demir", iban: "TR560001000000000012345678" }
11
});
12
db.movements.createIndex({ accountId: 1, bookedAt: -1 });   // the statement query

1
@Service
2
class MovementBooking {
3

4
    private final MongoTemplate mongo;
5

6
    MovementBooking(MongoTemplate mongo) {
7
        this.mongo = mongo;
8
    }
9

10
    // Two documents change together, so a transaction is justified here
11
    // (needs a MongoTransactionManager and a replica set).
12
    @Transactional
13
    public void book(Movement m) {
14
        mongo.insert(m);
15
        Update update = new Update()
16
                .inc("balance", new Decimal128(m.amount()))       // BigDecimal stored as Decimal128
17
                .push("recentMovements").slice(-10).each(RecentMovement.of(m));
18
        mongo.updateFirst(query(where("_id").is(m.accountId())), update, Account.class);
19
    }
20
}

1
// Every movement pushed into the account itself. Nothing breaks on day one.
2
db.accounts.updateOne(
3
  { _id: "TR330006100519786457841326" },
4
  { $push: { movements: { amount: NumberDecimal("-1500.00"), description: "Kira" } } }
5
);
6
// Salary, card spends, bills: the array never stops growing. Every balance check
7
// loads the whole history, and a busy account heads for the 16 MB document limit.

Tuzaklar

Her yerde $lookup. Her okuma koleksiyonları birleştiriyorsa, ilişkisel bir modeli doküman veritabanında yeniden kurmuşsundur.

Transaction’la modeli kurtarmak. Çok dokümanlı transaction mevcut; ama her iş için gerekiyorsa sınırlar yanlış çizilmiştir.

Sınırsız id dizisi. Takipçi id’lerini kullanıcı dokümanında tutmak, gömülü yorumlarla aynı sorunu yaşar.

Şema sürümü yok. Eski ve yeni biçimdeki dokümanlar yan yana yaşar; bir schemaVersion alanı, okuyan kodun hangisiyle karşılaştığını bilmesini sağlar.

Kendini sına